Farklı bir Patates Hikayesi

"Tarım Bakanı Fakıbaba: Patates nasıl 6 TL oldu, hayretler içindeyim."

"Son günlerde patates ve soğan fiyatlarında yaşanan aşırı artışla ilgili Ekonomi Bakanı Nihat Zeybekci açıklama yaptı: Müdahalemiz bugün itibarıyla başladı."

"Müdahale" dedikleri şey, patates ve soğan ithalatıdır. Çok şükür hükümet; mercimek, kuru fasulye, et, canlı hayvan ve saman ithalatına, dar gelirli halkımızın en temel gıda ürünlerinden olan patates ve soğanı da eklemek için açıklama yaptı.

Sayın Tarım Bakanı’nın hayretler içinde kalmasına gerek yok; çünkü durumun bu noktaya geleceği yıllardır belliydi. Söyleye söyleye dilimizde tüy bitti. Tarımın ve insanların ana unsuru topraktır. Topraktaki tüm elementlerin insan vücudunda da bulunması bir tesadüf değil, insanoğlunun toprağa bağımlılığının en çarpıcı göstergesidir. Toprağı iyileştirirseniz, insanları tedavi etmeye gerek kalmayacaktır.

Son zamanlarda patates ve soğanın adet fiyatının bile 1 TL’nin üzerine çıkması bir tesadüf müdür? Hayır, değildir; yıllardır tarımda devam eden ihmallerin bir sonucudur! Fiyatın bu kadar yükselmesi, o ürünün piyasadaki kıtlığından kaynaklanıyor. Türkiye tarihinde hiçbir dönemde patates ve soğan kıtlığının yaşandığını ve fiyatının bu kadar yükseldiğini görmedim. Şimdi ne oldu da temel gıda maddelerimiz olan bu ürünlerin fiyatları bu kadar arttı?

Kimse kendini aldatmasın; tarımı son 15 yılda çok ihmal ettik. Buğdayı, mercimeği, kuru fasulyeyi, pirinci ithal eder duruma geldik. Kendi kendine yeten yedi ülkeden biri konumundan, temel gıda maddelerinin hemen hemen tamamını ithal eder hâle gelmek başarılması zor bir iştir! Bu iktidar bunu başardı. Şimdi patates ve soğanı da ithal edilecek gıda ürünlerine ekledi. Tebrik ederim.

Gelelim konunun asıl sebebine... Yıllardır aşırı miktarda kullanılan kimyasal gübre ve ilaçlar nedeniyle topraklarımız hastadır ve tedaviye ihtiyacı vardır. Canlı olması gereken topraklarımızın büyük bir kısmı can çekişmektedir. Sürdürülebilir olması gereken tarım, yıllardır izlenen yanlış politikalar nedeniyle sürdürülemez hâle gelmiştir.

2004’te patatesin Türkiye’deki vatanı olan Nevşehir bölgesinde topraklar hastalık (patates siğili hastalığı) sinyalleri vermeye başladığında; herkes bunun gelip geçici bir hastalık ve verim düşüklüğü olduğunu zannedip daha fazla kimyasal ilaç ve gübre kullanarak üretimi devam ettirmeye uğraştı. Bu durum, hasta bir insanı serum vererek ayağa kaldırıp zorla yürütmeye benziyordu. Hiç kimse hastalığı kalıcı olarak tedavi etmek için ciddi bir çaba sarf etmedi. Çaba gösterenler de çözümü yine ilaçlarda aradılar. Sonunda, uzun süredir hasta olan toprak komaya girince pek çok tarımsal arazide patates ekimi yasaklandı. Bu defa Niğde ve çevresindeki topraklar yoğun olarak ekilmeye başlandı.

İşin içine sulama sorunları ve çiftçilerin yer altından su çekmek için kullandıkları elektriğin faturalarını ödeyememeleri de eklenince, durum tamamen içinden çıkılmaz bir hâle geldi. Aşırı su kullanımı ve küresel ısınmanın bir sonucu olarak, daha önceleri 50-100 metrede bulunan su, 100-200 metre ve hatta daha derinlerden çıkarılmaya başlandı; dolayısıyla elektrik maliyeti yükseldi. Elektrik faturalarını zamanında ödeyemeyen çiftçilerimizin trafoları mühürlendi. Çiftçi, "Ürünüm ziyan olmasın" diye mühürleri sökünce de mahkemelik oldu.

Dünyanın her yerinde çiftçi, ürününü hasat etmeye yakın aylarda ve hasat zamanında ekonomik sıkıntı çeker. O zamana kadar hem emeğini hiçbir karşılık almadan harcamış hem de mazota, gübreye, tohuma sürekli masraf yapmıştır. Hasada yakın bu aylarda (genellikle yaz mevsiminde) çiftçiye elektrik faturası yollar ve "Hemen öde, ödemezsen elektriğini keserim" derseniz, büyük bir hata yapmış olursunuz! Tüm esnaf bilir ki çiftçi borçlarını ancak ürününü satınca ödeyebilir.

Pek çok ülkede çiftçiye tarımsal sulamada kullandığı elektrik için kolaylıklar sağlanmıştır. Örneğin Yunanistan’da yaz aylarında çiftçiye fatura yollanmaz; eylül ayında çiftçi hasadını yaptıktan sonra tek bir fatura gönderilir. Ayrıca birçok ülkede çiftçinin kullandığı elektriğin KDV oranı çok düşüktür. Bizde ise elektrik tüketim bedeline yüzde 50’ye yakın ek kalem ilave edilmektedir. Bu kalemleri eklemek, yoktan ürün var eden çiftçiye zulümdür. Çiftçi, ürününü sulamak için kullandığı elektriğe neden bir de TRT payı ödesin? TRT kanalıyla çiftçiyi bilinçlendirmek zaten devletin görevi değil mi?

Bu tür uygulamalar çiftçimizin uluslararası arenada rekabet gücünü azaltmaktadır. Bugün patatesin kilogram fiyatı 6-8 TL olduysa bu tür unsurların da payı büyüktür. Bir diğer sebep ise, başta Ödemiş olmak üzere Ege Bölgesi ve Türkiye’nin diğer bölgelerinde ekilen erkenci patatesin de yine topraktan kaynaklanan başka bir hastalık nedeniyle veriminin düşük olmasıdır. Bu hastalığın sebebi de yine üretimde kullanılan aşırı miktardaki kimyasal maddeler yüzünden hastalanan topraktır.

Devlet, patates ve soğan ithal etmeyi çözüm olarak görmek ve sorunları günübirlik yöntemlerle geçiştirmek yerine gerçek tedbirler almalıdır. Nedir bu gerçek tedbirler?

Her hastalığın çözümü kimyasal madde değildir: Topraktaki organik madde miktarı mutlaka artırılmalıdır. Bugün genel olarak topraklarımızda organik madde oranı yüzde 1’in altındadır. Bu oran en azından yüzde 5-6 düzeyine çıkarılmalıdır.

Kompost kullanımı yaygınlaştırılmalıdır: Hayvansal ve tarımsal atıklarımızdan ve her türlü organik esaslı diğer atıklardan kompost yapımı çiftçilerimize öğretilmeli, ülke genelinde kullanımı teşvik edilmelidir. Kompost kullanan çiftçiler, kimyasal gübreyi ve sulama suyunu çok daha az kullanacak, böylece üretim maliyetleri düşecektir.

Doğal gübre ve teknolojiler desteklenmelidir: Yararlı mikroorganizma teknolojileri ve solucan gübresi kullanımı yaygınlaştırılmalıdır. Bunlar bitkilerin hastalıklara karşı direncini artırır, kimyasal gübre ve ilaç kullanımını önemli düzeyde azaltır ve toprağa kaybettiği canı geri verir.

Yenilenebilir enerjiye geçilmelidir: Sulamada güneş enerjisiyle çalışan pompalar kullanılmalı, devlet bu konuda çiftçimize destek olmalıdır.

Umudumuz; ithal etmek yerine toprağın ve çiftçinin gerçek sorunlarıyla uğraşılmasıdır. Kısa dönemde değil, uzun vadede çözüm sağlayacak; bizleri kimyasal gübre ve pestisitlerden, bu kimyasallara her yıl ödenen milyarlarca dolardan kurtaracak "Millî ve Yerli Tarım" uygulamalarının devlet politikası hâline getirilmesi şarttır.