Orta Doğu’da haftalardır yükselen gerilimde dikkat çeken yeni gelişme, Trump’ın görselde yer alan açıklaması oldu. Paylaşımda Trump, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Pakistan Genelkurmay çevresiyle yapılan temaslara işaret ederek, İran’a yönelik planlanan bombardıman ve saldırıları iki hafta süreyle askıya almayı kabul ettiğini duyurdu. Mesajda, bu sürecin “çift taraflı ateşkes” niteliği taşıyabileceği vurgulanırken, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı “tam, derhal ve güvenli” biçimde açmasının temel şart olarak öne çıktığı görüldü.
Bu çıkış, gün boyunca uluslararası ajansların aktardığı diplomatik trafik ile örtüşen bir zemine oturdu. Reuters ve AP, Pakistan’ın Washington’a iki haftalık bir ateşkes ve erteleme önerisi sunduğunu, teklifin temel amacının yeni bir yıkıcı saldırı dalgasını önleyip diplomasinin önünü açmak olduğunu bildirdi. Aynı haber akışında Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasının, görüşmelerin en kritik başlıklarından biri haline geldiği vurgulandı.
Hürmüz Boğazı şartı neden bu kadar önemli?
Trump’ın açıklamasında en dikkat çekici unsur, askeri ertelemenin doğrudan Hürmüz Boğazı şartına bağlanması oldu. Çünkü bu geçiş hattı, küresel petrol ticaretinin kalbi sayılıyor. AP’nin aktardığına göre boğazın yeniden açılmasına dönük diplomatik baskı yalnızca bölgesel güvenlik açısından değil, dünya ekonomisi açısından da hayati görülüyor. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde boğazın güvenli biçimde açılmasına destek vermeyi amaçlayan karar tasarısının Rusya ve Çin tarafından veto edilmesi, krizin artık yalnızca askeri değil aynı zamanda küresel ekonomik bir dosyaya dönüştüğünü de ortaya koydu.
Reuters’in enerji piyasalarına ilişkin haberine göre İran kaynaklı kriz nedeniyle fiziksel petrol fiyatları 150 dolara yaklaşırken, Hürmüz çevresindeki belirsizlik dünyanın birçok bölgesinde arz paniğini tetikledi. Bu nedenle Trump’ın iki haftalık erteleme mesajı, yalnızca savaş cephesinde değil, petrol, enflasyon ve küresel ticaret hattında da rahatlama ihtimali doğuran bir gelişme olarak yorumlanıyor. Ancak bu rahatlama kalıcı değil; çünkü boğazın fiilen açılıp açılmayacağı ve sahadaki askeri hareketliliğin gerçekten durup durmayacağı hâlâ netleşmiş değil.
Pakistan arabuluculuğu yeni dönemin merkezine yerleşti
Son gelişmeyle birlikte Pakistan’ın rolü daha görünür hale geldi. Reuters ve AP’nin haberlerine göre İslamabad yönetimi, hem Washington hem de Tahran üzerinde etkili bir kanal oluşturmaya çalışıyor. Şahbaz Şerif’in iki haftalık süre talebinin amacı, tarafların doğrudan yeni saldırılara yönelmesini önlemek ve masadaki taslak başlıkları olgunlaştırmak. Bu çerçevede İran tarafının da yalnızca geçici ateşkes değil, daha kalıcı güvenceler içeren bir zemine odaklandığı belirtiliyor. Reuters’e konuşan bir İranlı yetkili, Tahran’ın görüşmeler için saldırıların derhal durması, bunun tekrarlanmayacağına dair güvence ve savaş zararlarına ilişkin koşullar ileri sürdüğünü aktardı.
Trump’ın görseldeki açıklamasında “10 maddelik teklif” ve “uzun vadeli barış” vurgusu yapması da dikkat çekti. Bu ifade, son günlerde uluslararası basında yer alan İran kaynaklı barış taslağı ve arabuluculuk başlıklarıyla birleşince, savaşın bundan sonraki aşamasında askeri dilden çok pazarlık dilinin öne çıkabileceği yorumlarını güçlendirdi. Yine de mevcut tablo, tarafların birbirine tam güven duymadığını ve iki haftalık pencerenin aslında son derece kırılgan bir diplomatik ara anlamına geldiğini gösteriyor.
Savaş duracak mı, yoksa sadece ertelenecek mi?
Asıl kritik soru ise burada başlıyor: Bu iki haftalık erteleme gerçekten bir yumuşama mı, yoksa daha büyük bir hesaplaşma öncesi geçici bir bekleme süresi mi? AP ve Reuters’in aktardığı tabloya bakıldığında, sahadaki askeri risk tamamen ortadan kalkmış değil. İran daha önce geçici ateşkes modellerine mesafeli dururken, Washington tarafı da Hürmüz Boğazı başlığını vazgeçilmez bir ön koşul gibi sunuyor. Bu nedenle Trump’ın erteleme mesajı kısa vadede tansiyonu düşürse bile, nihai barışın garantisi olarak görülmüyor.
Yine de bu açıklama, günün en kritik eşiği olarak öne çıkıyor. Çünkü birkaç saat öncesine kadar dünya, İran’a yönelik yeni ve çok daha yıkıcı bir saldırı ihtimalini konuşuyordu. Şimdi ise gözler iki haftalık diplomatik pencereye çevrilmiş durumda. Eğer bu sürede Hürmüz Boğazı konusunda somut adım atılır ve taraflar masadaki şartları daraltabilirse, Trump’ın açıkladığı erteleme savaşın seyrini değiştiren dönüm noktası olabilir. Aksi durumda bu karar, yalnızca daha sert bir çatışmanın tarihini ileri alan geçici bir frene dönüşebilir.
