ABD Başkanı Donald Trump, ABD’nin Danimarka ve Grönland ile adanın güvenliği konusunda yeni bir anlaşmaya vardığını açıkladı. Trump, düzenlemenin Washington’a Grönland’ın güvenliği üzerinde “kalıcı kontrol” sağlayacağını ve ABD’nin bölgedeki askerî faaliyetlerini genişletebileceğini söyledi.
Trump, anlaşmayı Truth Social hesabından yaptığı paylaşımla duyurdu. ABD Başkanı, “Anlaştık” ifadesini kullanarak düzenlemenin Grönland’ın güvenliğine ilişkin uzun süredir devam eden tartışmaları çözüme kavuşturacağını savundu.
Trump’ın açıklamasına göre ABD, Grönland’ın ve kendi ulusal güvenliğinin korunması için gerekli gördüğü adımları süresiz biçimde atabilecek. Washington yönetimi, adanın belirlenen bölgelerindeki askerî varlığını ve güvenlik altyapısını Grönland halkıyla iş birliği içerisinde genişletebilecek.
Anlaşmanın ayrıntılı ve imzalı metni ilk duyurunun ardından kamuoyuyla paylaşılmadı. Bu nedenle “kalıcı kontrol” ifadesi, mevcut aşamada Trump’ın anlaşmaya ilişkin tanımına dayanıyor.
Rakip ülkelere üs ve yatırım engeli
Trump, anlaşma kapsamında ABD’nin rakip olarak değerlendirdiği ülkelerin Grönland’da askerî üs kuramayacağını veya kalıcı bir askerî varlık oluşturamayacağını belirtti. ABD’den açık ve yazılı izin almayan ülkelerin, ulusal güvenlik bakımından hassas kabul edilen yatırımları gerçekleştirmesine de izin verilmeyeceğini ifade etti.
Söz konusu düzenlemenin özellikle Rusya ve Çin’in Arktik bölgesindeki artan faaliyetlerini sınırlandırmayı amaçladığı değerlendiriliyor. Washington yönetimi, Grönland’ın Kuzey Amerika savunması açısından kritik bir konumda olduğunu uzun süredir dile getiriyor.
Trump ayrıca yeni güvenlik düzenlemesinin ABD’ye ek bir maliyet getirmeyeceğini savundu. Anlaşmanın uygulama biçimi, kurulabilecek yeni tesisler ve Amerikan askerî personelinin sayısı gibi ayrıntılar ise henüz açıklanmadı.
Grönland ABD’ye mi bağlanacak?
Yeni anlaşma, Grönland’ın ABD toprağı olması veya Washington yönetimine devredilmesi anlamına gelmiyor. Grönland, Danimarka Krallığı’na bağlı özerk bir bölge olarak mevcut statüsünü sürdürüyor. Egemenlik ve mülkiyet konusunda bir değişiklik açıklanmadı.
Trump, daha önce Grönland’ın satın alınması veya ABD kontrolüne geçmesi gerektiğini savunmuştu. Danimarka ve Grönland yönetimleri ise adanın satılık olmadığını ve geleceğine yalnızca Grönland halkının karar verebileceğini defalarca açıklamıştı.
Yeni düzenleme, Trump’ın Grönland’ı ABD toprağı haline getirme yönündeki önceki hedefinden farklı olarak savunma, askerî erişim ve stratejik yatırımlar üzerine kurulu bir güvenlik anlaşması niteliği taşıyor.
ABD’nin Grönland’da askerî üssü bulunuyor
ABD’nin Grönland’daki askerî varlığı yeni değil. Washington yönetimi, adanın kuzeybatısında bulunan Pituffik Uzay Üssü’nü kullanıyor. Daha önce Thule Hava Üssü olarak bilinen tesis, füze uyarı sistemleri, uzay gözetimi ve Kuzey Amerika’nın savunulması bakımından önemli bir rol üstleniyor.
Mevcut anlaşmalar ABD ordusuna Grönland’da geniş erişim olanakları sağlasa da yeni düzenlemenin bu yetkileri daha kalıcı ve kapsamlı hale getirmesi bekleniyor. ABD’nin adadaki personel sayısını artırması ve yeni askerî altyapı kurması da olasılıklar arasında bulunuyor.
Grönland neden stratejik öneme sahip?
Grönland, Kuzey Amerika ile Avrupa arasındaki konumu nedeniyle askerî açıdan kritik bir bölgede yer alıyor. Ada, Kuzey Kutbu üzerinden gelebilecek füze ve hava tehditlerinin erken tespit edilmesi açısından ABD savunma sisteminin önemli noktalarından biri olarak kabul ediliyor.
Arktik buzullarının erimesiyle yeni deniz güzergâhlarının daha ulaşılabilir hale gelmesi, bölgenin ekonomik ve askerî önemini artırdı. Grönland’daki nadir toprak elementleri ve diğer doğal kaynaklar da ABD, Çin, Rusya ve Avrupa ülkeleri arasındaki stratejik rekabetin merkezinde bulunuyor.
Washington, Çin’in bölgedeki madencilik ve altyapı yatırımlarını ulusal güvenlik riski olarak değerlendirirken Rusya’nın Arktik’teki askerî kapasitesini artırmasını da yakından takip ediyor.
Anlaşmanın ayrıntıları bekleniyor
Trump, anlaşmanın ABD, Danimarka, Grönland ve NATO müttefikleri açısından olumlu sonuçlar doğuracağını savundu. Ancak ilk açıklamanın ardından anlaşmanın tam metni, uygulama takvimi ve tarafların üstleneceği yükümlülükler yayımlanmadı.
Danimarka ve Grönland’ın egemenlik yetkilerinin nasıl korunacağı, ABD’nin hangi yatırımlar üzerinde söz sahibi olacağı ve “kalıcı kontrol” ifadesinin hukuki kapsamı, anlaşma metninin açıklanmasıyla netleşecek.
Mevcut bilgiler, Grönland’ın siyasi statüsünün değişmediğini; buna karşılık ABD’nin adadaki askerî varlığını genişletmesi ve güvenlik politikaları üzerindeki etkisini kalıcı hale getirmesi konusunda uzlaşmaya varıldığını gösteriyor.
