CHP Mersin Milletvekili Gülcan Kış, araç muayene ücretlerindeki artışlar ve TÜVTÜRK’ün mali yapısına ilişkin verdiği yazılı soru önergesine Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından gönderilen yanıtı değerlendirdi. Kış, gelen cevabın yöneltilen soruların ana çerçevesine temas etmediğini belirterek, metnin bilgi vermekten çok sorumluluktan uzak durmaya dönük bir yaklaşım taşıdığını savundu.
Kış, önergesinde 2024 ve 2025 yıllarında kaç aracın muayeneden geçtiğini, bu işlemlerden ne kadar gelir elde edildiğini, 2005 yılından bugüne TÜVTÜRK’ün toplam kazancının ne olduğunu ve elde edilen gelirlerin ne kadarının Hazine’ye aktarıldığını sorduklarını hatırlattı. Ancak verilen yanıtta yalnızca işlem sayılarına yer verildiğini, gelir ve paylaşım kalemlerine ilişkin hiçbir açık verinin paylaşılmadığını ifade etti. Bu durumun, kamu denetiminin etkisiz bırakıldığı yönündeki kaygıları artırdığını söyledi.
“İşlem sayısı açıklandı, gelir açıklanmadı”
Bakanlığın yanıtında yalnızca iki yıla ilişkin işlem sayılarının yer aldığını vurgulayan Gülcan Kış, 2024 ve 2025 yıllarında toplam 32 milyonu aşan araç muayene işlemi yapıldığının açıklandığını belirtti. Kış’a göre bu rakam, sistemin ne kadar büyük bir ekonomik büyüklüğe ulaştığını açık biçimde ortaya koyuyor.
Ancak böylesine yüksek işlem hacmine rağmen, bu işlemlerden doğan gelirlerin ne kadar olduğuna dair herhangi bir veri paylaşılmaması eleştirilerin merkezinde yer aldı. Kış, milyarlarca liralık bir ekonomik hacimden söz edildiğini, buna rağmen kamuya ne kadar pay aktarıldığının ya da ne kadar gelirin şirket bünyesinde kaldığının açıklanmadığını söyledi. Ona göre bu tablo, şeffaflık ilkesinin yeterince işletilmediğini gösteriyor.
Tek yetkili yapı tartışması gündemde
Kış, Bakanlığın verdiği yanıtta TÜVTÜRK’ün araç muayene hizmetinde tek yetkili kuruluş olduğunun açık biçimde ifade edildiğini de hatırlattı. Bu tespitin önemli olduğunu belirten Kış, araç muayenesinin vatandaş açısından zorunlu bir hizmet olduğuna dikkat çekti.
Vatandaşın bu hizmeti almak için başka bir alternatifinin bulunmadığını vurgulayan Kış, böyle bir sistemde devletin hem fiyatlandırmayı hem de uygulama sürecini çok daha sıkı biçimde denetlemesi gerektiğini ifade etti. Ancak kendi değerlendirmesine göre ortada ne yeterli bir denetim ne de kamuoyunu tatmin edecek düzeyde bir hesap verme mekanizması bulunuyor. Bu nedenle sistemin yapısal olarak daha şeffaf hale getirilmesi gerektiğini savundu.
Ücret artışları ve hizmet süresi eleştirisi
Araç muayene işleminin ortalama 5 ila 10 dakika arasında sürdüğünü belirten Kış, alınan ücretlerin bu hizmetin niteliğiyle orantılı olmadığını dile getirdi. Kısa süreli ve standart bir kontrol işlemi için vatandaşlardan yüksek bedeller talep edildiğini ifade eden Kış, özellikle son iki yılda ücret artışlarının dikkat çekici seviyelere ulaştığını belirtti.
Açıklamasına göre bazı araç gruplarında artış oranı yüzde 80’leri, bazı gruplarda ise yüzde 140’ları buldu. Bu artışların hangi maliyet kalemlerine dayandığının da önergeyle sorulduğunu belirten Kış, ancak bu konuda da somut bir açıklama yapılmadığını söyledi. Ona göre ücretlerdeki yükselişin gerekçelendirilmemesi, kamuoyundaki soru işaretlerini daha da büyütüyor.
Kartla ödeme ve ek bedel tartışması
Gülcan Kış’ın dikkat çektiği bir başka başlık ise kredi kartı ve banka kartıyla yapılan ödemelerde alınan ek hizmet bedeli oldu. Kış, kanunun kartlı ödemelerde vatandaştan komisyon alınamayacağını açık biçimde ortaya koyduğunu savundu. Buna rağmen TÜVTÜRK tarafından ek bedel alınmasının hukuki dayanağının açıklanmadığını belirtti.
Bakanlığın bu konuya ilişkin yaklaşımını da eleştiren Kış, “vatandaş tercih ederse ödüyor” biçimindeki değerlendirmelerin yeterli olmadığını ifade etti. Çünkü ona göre zorunlu bir hizmet söz konusu olduğunda gerçek anlamda bir tercih özgürlüğünden söz etmek mümkün değil. Bu nedenle vatandaşın cebinden çıkan ilave ücretin açık, hukuki ve denetlenebilir biçimde gerekçelendirilmesi gerektiğini söyledi.
“767 milyon liralık soru da yanıtsız kaldı”
Kış, geçmiş yıllarda kamuoyuna yansıyan ve yaklaşık 767 milyon TL büyüklüğünde olduğu ifade edilen mali işlemlere dair sorularının da karşılıksız bırakıldığını belirtti. Hangi yılları kapsadığı, hangi kalemlerden oluştuğu ve nasıl bir hata ya da işlem zinciri bulunduğu yönündeki sorulara da net yanıt verilmediğini söyledi.
Son olarak araç muayene ücretlerindeki artışın vatandaşın alım gücü üzerindeki baskısına değinen Kış, maaşlara yapılan artışların zorunlu giderlerdeki yükseliş nedeniyle etkisini kaybettiğini savundu. Bakanlığın verdiği yanıtın rakam, detay ve gerekçeden uzak olduğunu belirten Kış, bunun Meclis denetimini etkisizleştiren bir yaklaşım olduğunu ifade etti. Vatandaşın ödediği her kuruşun hesabı verilene kadar konunun takipçisi olacaklarını söyledi.
