İzmir'de konut sorunu, ekonomik krizin en ciddi yansımalarından birini temsil ediyor. İZPA'nın "Mercek İzmir" araştırmaları kapsamında hazırlanan rapor, İzmir'in barınma maliyetlerinin ülke genelinde ciddi bir artış gösterdiğini ortaya koydu. İstanbul'dan sonra Türkiye genelinde konut harcamaları bakımından ikinci en pahalı şehir olan İzmir’de, bazı bölgelerde kiralar son yedi yıl içinde 20 katı aşmış durumda.
İZPA'nın Kapsamlı Raporu
İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin bir parçası olarak faaliyet gösteren İzmir Planlama Ajansı, "Mercek İzmir – İyi Olma Hali: İzmir’de Barınma Hakkı Politika Notu" başlığı altında detaylı bir rapor yayımladı. Bu raporda, şehirdeki konut sorununun çözümü için öneriler sunulurken, bireylerin fiziksel, zihinsel ve sosyal açıdan sağlıklı bir yaşam sürdürebilmeleri için uygun koşulların sağlanması gerektiği de vurgulandı. Özellikle, doğal kaynakların sürdürülebilir bir şekilde kullanılması, güvenli ve dayanışmaya dayalı toplulukların oluşması için güçlü bir altyapının gerekliliğine dikkat çekildi.
Barınmanın Önemi ve İyi Olma Hali
Çalışmada "iyi olma hali" kavramının açıklanması, bu konudaki derinliğin anlaşılmasına yardımcı oluyor. Temel gereksinimlerin karşılanması ve güvenli bir yaşam sürdürülmesi için ekonomik, sosyal, çevresel ve mekânsal koşulların sağlanması gerektiği belirtildi. Özellikle barınma, iyi olma halinin en etkili unsurlarından biri olarak kabul edildi. Barınma kavramı, sadece bir yerleşim alanında yaşamaktan öteye gidiyor; buna ek olarak konutların erişilebilirlik, uygun fiyat, dayanıklılık ve çevresel ilişki gibi kriterler de önemli.
Kira Bütçesi ve Uygun Fiyatlı Barınma
İZPA'nın raporunda, uygun fiyatlı barınma için ayrılması gereken kira bütçesinin, hanehalkı net gelirinin yüzde 30'unu aşmaması gerektiği belirtiliyor. Bu oran, barınma maliyetlerinin hane bütçesi içinde sürdürülebilir bir düzeyde kalması açısından uluslararası standartlara dayanan bir referans olarak öne çıkıyor. Türkiye İstatistik Kurumu'nun verilerine göre, İzmir konut harcamalarında İstanbul'un ardından ikinci sırada yer alıyor. İzmir'de konut harcamaları 143,9 endeksiyle ifade edilirken, bu oran İstanbul'da 147,3 olarak tespit edilmiş durumda.
İlçelerdeki Kira Artışları ve Sonuçlar
İzmir'deki barınma giderlerinin yaşam maliyetini önemli ölçüde etkilediği raporda ortaya konmuş. 2025 tahminlerine göre, iki asgari ücretle çalışan dört kişilik bir ailenin aylık toplam gelirinin 44.208 TL olacağı öngörülüyor. Yüzde 30’luk kira kriterine göre, bu ailenin kiraya ayırabileceği maksimum tutar ise 13.262 TL olarak belirlenmişken, 100 metrekarelik bir konut için ortalama kira bedelinin 25.820 TL’ye ulaştığı ifade edilmiştir. Yıllar içinde kira bedellerinin Izmiri ciddi anlamda zorlayan bir şekilde yükseldiği, bazı ilçelerde ise barınma maliyetlerinin sürdürülebilirlik sınırını aştığı sonucuna varıldı.
Son Yedi Yılda Kira Artış Oranı
2018 ile 2025 yılları arasında 100 metrekarelik konutlarda meydana gelen kira değişimi dikkatlice incelendi. Özellikle Narlıdere ve Güzelbahçe gibi bölgelerde kira oranları 23 kat ve 21 kat artış gösterirken, Karşıyaka ve Balçova'da bu oran 20 katı buldu. Sonuç olarak, İzmir'deki barınma sorununun temel ihtiyaçlarla olan ilişkisi, bireylerin genel yaşam hallerini doğrudan etkileyen önemli bir mesele haline gelmiş durumda. Asgari ücretli ve sabit gelirli haneler için barınma hakkına ulaşmanın giderek zorlaştığı, bu durumun sosyal adalet ve yaşam kalitesi üzerindeki olumsuz etkileri de gözlemleniyor.
