ABD Başkanı Donald Trump, İran’la devam eden gerilime ilişkin dikkat çeken açıklamalarda bulundu. Wisconsin’de çiftçilerle bir araya gelen Trump, ABD’nin İran sürecinden “çok kısa bir zaman içinde” çıkacağını söyledi. Trump, bu çıkışın bir anlaşma yoluyla olabileceğini, ancak gerekirse daha sert yöntemlerin de masada bulunduğunu ifade etti.
Trump’ın açıklaması, ABD-İran hattında ateşkesin kırılganlığını koruduğu, Hürmüz Boğazı çevresinde tansiyonun yeniden yükseldiği ve bölgedeki askeri hareketliliğin sürdüğü bir dönemde geldi. ABD Başkanı, konuşmasında İran’ın nükleer silaha sahip olmasının engellenmesini öncelikli hedef olarak gösterdi.
“Bir şekilde güçlü biçimde çıkacağız”
Trump, Wisconsin’deki etkinlikte yaptığı değerlendirmede, “İran’dan çok hızlı çıkacağız ve bu bir şekilde güçlü olacak; ister bir kâğıt parçasıyla ister çok sert yolla” mesajı verdi. ABD Başkanı, “çok sert yolun” bazı durumlarda daha kolay seçenek olabileceğini de söyledi.
Bu sözler, Washington’un İran dosyasında diplomasi kapısını tamamen kapatmadığını ancak askeri ve ekonomik baskı araçlarını da gündemde tuttuğunu gösterdi. Trump, sürecin sonunda yakıt ve gübre fiyatlarının düşeceğini savunarak açıklamalarını özellikle ABD’deki çiftçilerin ekonomik kaygılarıyla ilişkilendirdi. Reuters’ın aktardığına göre Trump, Wisconsin ziyaretinde İran savaşının hızlı şekilde bitirileceğini ve bunun yüksek maliyetleri aşağı çekeceğini söyledi.
Hürmüz Boğazı gerilimi sürüyor
İran dosyasındaki en kritik başlıklardan biri Hürmüz Boğazı olmaya devam ediyor. AP’nin haberine göre ABD ordusu, İran tarafından Körfez ülkelerine ve Hürmüz Boğazı çevresine doğru fırlatılan balistik füzeleri ve insansız hava araçlarını düşürdüğünü açıkladı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, altı füzenin engellendiğini, bir füzenin ise hedefe ulaşamadığını bildirdi.
Aynı gelişme kapsamında ABD’nin İran’a ait bazı kıyı radar tesislerini vurduğu aktarıldı. Bu karşılıklı hamleler, ateşkesin sahada hâlâ kırılgan olduğunu ve taraflar arasında yeni bir tırmanma riskinin sürdüğünü ortaya koydu.
Diplomasi masasında hangi başlıklar var?
ABD ile İran arasında yürütülen görüşmelerin merkezinde geçici bir anlaşma, ateşkesin uzatılması, Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin yeniden normale dönmesi ve İran’ın nükleer programı bulunuyor. Reuters’a göre taraflar, savaşı durduracak geçici bir anlaşma için ağırlıklı olarak dolaylı temaslar yürütüyor. Ancak anlaşmanın kapsamı konusunda ciddi görüş ayrılıkları var.
İran tarafı, petrol gelirlerine erişim, ham petrol ihracatına yönelik yaptırımlarda muafiyet, ABD ablukasının kaldırılması ve Hürmüz Boğazı üzerinde pazarlık gücü gibi talepleri gündeme getiriyor. Washington ise önceliğini İran’ın nükleer silaha ulaşmasının engellenmesi olarak açıklıyor.
Lübnan ve Hizbullah şartı süreci zorlaştırıyor
İran’ın Lübnan ve Hizbullah başlığını da anlaşma sürecine dahil etmek istemesi, görüşmeleri daha karmaşık hale getiriyor. Reuters’ın aktardığına göre Tahran yönetimi, İsrail’in Lübnan’ın güneyinden çekilmesini ve Hizbullah ile İsrail arasında ateşkes sağlanmasını daha geniş bir barış anlaşmasının şartları arasında görüyor.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de savaşın yalnızca İran cephesinde değil, Lübnan’da da sona ermesi gerektiği mesajını verdi. Bu yaklaşım, ABD’nin daha sınırlı bir geçici anlaşma arayışıyla Tahran’ın bölgesel talepleri arasındaki farkı büyütüyor.
Trump baskı altında
Trump’ın “anlaşma ya da sert yöntem” çıkışı, iç politikada da yakından izleniyor. ABD’de yaklaşan ara seçimler öncesinde yüksek yakıt ve gübre fiyatları, Cumhuriyetçi seçmen tabanı içinde de rahatsızlık yaratıyor. Trump’ın Wisconsin’de özellikle çiftçilere seslenmesi, İran politikasının yalnızca dış politika değil, iç ekonomi açısından da önemli bir başlık haline geldiğini gösterdi.
Son açıklamalar, Washington’un İran konusunda kısa sürede sonuç alma isteğini açıkça ortaya koyuyor. Ancak sahadaki askeri gerilim, Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizlik, Lübnan şartı ve nükleer program başlığı, sürecin kolay tamamlanmayacağını gösteriyor. Trump yönetimi diplomatik anlaşma seçeneğini masada tutsa da, “sert yöntem” vurgusu bölgedeki tansiyonun önümüzdeki günlerde de yüksek kalabileceğine işaret ediyor.
