İran ile ABD arasında tırmanan ekonomik ve siyasi gerilim, küresel enerji piyasalarını doğrudan etkileyebilecek yeni bir açıklamayla farklı bir boyuta taşındı. İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızayi, ABD’nin ülkesine yönelik ekonomik baskısının devam etmesi halinde Hürmüz Boğazı ve Basra Körfezi’nden petrol ihracatına izin verilmeyeceğini söyledi.
Rızayi, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, “Ekonomik savaş devam ederse Hürmüz Boğazı’ndan veya Basra Körfezi’nin herhangi bir yerinden tek bir damla petrol ihraç edilmeyecek” ifadelerini kullandı.
İranlı yetkili ayrıca ABD’nin ekonomik operasyonuna katılan veya destek veren ülkelerin tutumunun Tahran tarafından “savaş eylemi” olarak değerlendirileceğini belirtti. Açıklamanın yalnızca İran’ın kendi petrol ihracatını değil, Basra Körfezi’ndeki diğer üretici ülkelerin sevkiyatını da kapsayan daha geniş bir tehdit içerdiği değerlendiriliyor.
İran’ın açıklaması ne anlama geliyor?
İran’ın açıklaması, petrol ihracatının tamamen durdurulduğuna ilişkin kesinleşmiş bir karar değil. Rızayi’nin sözleri, ABD’nin ekonomik baskıyı sürdürmesi ve diğer ülkelerin bu sürece destek vermesi şartına bağlanan bir misilleme tehdidi niteliği taşıyor.
Bu nedenle açıklamayı “petrol ihracatı durduruldu” şeklinde değil, İran’ın ekonomik yaptırımlara karşı Hürmüz Boğazı ve Basra Körfezi’ndeki enerji sevkiyatını hedef alabileceği yönünde bir uyarı olarak değerlendirmek gerekiyor.
Tahran yönetimi daha önce de İran’a yönelik ekonomik ve askerî baskıların artması durumunda bölgedeki enerji hatlarının güvenliğini garanti etmeyeceğini açıklamıştı. Son açıklama ise tehdidin kapsamını genişletmesi nedeniyle küresel piyasalar açısından önem taşıyor.
Hürmüz Boğazı neden önemli?
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni Umman Körfezi ve Hint Okyanusu’na bağlayan stratejik bir geçiş noktası. İran, Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar gibi enerji üreticilerinin petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatlarında kritik rol oynuyor.
Normal koşullarda dünyadaki petrol arzının yaklaşık beşte biri bu güzergâhtan taşınıyor. Boğazdaki trafiğin aksaması, yalnızca bölge ülkelerini değil; Çin, Hindistan, Japonya ve Avrupa’daki enerji ithalatçılarını da doğrudan etkileyebiliyor.
Son dönemde bölgede artan güvenlik riskleri nedeniyle Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticari gemi sayısında ciddi düşüş yaşandı. Bazı gemilerin takip sistemlerini kapattığı belirtilirken petrol tankerleri için sigorta ve taşıma maliyetleri de yükseldi.
ABD’nin yeni yaptırım hazırlığı
İran’ın açıklaması, Washington yönetiminin Tahran’a karşı daha kapsamlı ekonomik yaptırımlar hazırladığı bir dönemde geldi. ABD yönetimi, İran ekonomisine ve ülkeyle ticari ilişki kuran şirketlere yönelik yeni bir mali baskı programı uygulanacağını duyurdu.
Hazırlanan yaptırımların yalnızca İranlı kurumları değil, İran’la petrol ve finans alanında çalışmayı sürdüren üçüncü ülkelerdeki şirketleri de hedef alabileceği belirtiliyor. Tahran yönetimi ise bu tür bir uygulamaya destek verilmesini doğrudan İran halkına yönelik ekonomik savaş olarak nitelendiriyor.
Petrol fiyatları nasıl etkilendi?
Brent petrolün varil fiyatı 24 Ağustos sabahında kâr satışlarıyla 93 dolar seviyesine geriledi. Ancak petrol fiyatları önceki hafta yüzde 5’in üzerinde yükseldi. ABD ile İran arasındaki görüşmelerin sonuçsuz kalması ve Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyatın sınırlanması, piyasalardaki arz endişesini canlı tutuyor.
İran’ın tehdidini uygulamaya geçirmesi halinde petrol fiyatlarında sert dalgalanmalar yaşanabilir. Enerji maliyetlerindeki olası yükselişin akaryakıt fiyatları, taşımacılık giderleri, üretim maliyetleri ve küresel enflasyon üzerinde baskı oluşturması beklenebilir.
Bununla birlikte petrol fiyatlarının yönü, ABD’nin açıklayacağı yaptırımların kapsamına, bölge ülkelerinin tutumuna ve diplomatik temasların sonucuna bağlı olacak.
Gözler diplomatik temaslarda
ABD ve İran arasındaki gerilimin büyümesini önlemek amacıyla yürütülen diplomatik girişimler devam ediyor. Pakistan’ın iki ülke arasındaki görüşmelere aracılık etmeye çalıştığı belirtilirken Çin de yaptırım ve baskı yerine diplomatik çözüm çağrısı yapıyor.
Önümüzdeki günlerde ABD’nin yeni ekonomik tedbirlerinin ayrıntıları ile İran’ın buna vereceği karşılık, küresel petrol piyasalarının en önemli gündem maddeleri arasında olacak.
