Rapora göre, gazeteciler 2024 yılında 720 kez hakim karşısına çıkarken, 74 gazeteci gözaltına alındı, 14 gazeteci tutuklandı. En az 35 gazeteci yeni açılan soruşturma ve davalarla karşı karşıya kaldı. Ülkü Ocakları eski Başkanı Sinan Ateş cinayeti davası, belediyelere kayyum atamaları, ‘yenidoğan çetesi’, 31 Mart seçimleri, İliç faciası, Gazze’deki katliamlara rağmen İsrail ile süren ticaret gibi toplumu yakından ilgilendiren olayları takip ederek haberleştiren gazetecilere yönelik tehdit, hedef gösterme, gözaltı ve soruşturmalar yıla damgasını vurdu.
‘Dezenformasyonla mücadele’ gerekçesiyle 2022’de Meclis’ten geçirilen ‘sansür yasası’ geçen yıl da gazetecileri engellemek için kullanıldı. Dünyanın en yaygın sosyal medya platformlarından Instagram’a Türkiye’den erişim 8 gün boyunca engellendi. Anayasa Mahkemesi’nin ihlal kararlarına rağmen haberlere erişim engeli yıl boyu devam etti. Yaşanan tüm bu ihlaller ve kısıtlamalar nedeniyle de Türkiye 180 ülke arasında 158’inci sıraya düştü.
CHP’li Çakırözer, “Demokrasinin olmazsa olmazı basın özgürlüğüdür, özgürlüklerin olmazsa olmazı demokrasi! Türkiye’de basının özgür bir şekilde gerçekleri anlatması için mücadelemizi sürdüreceğiz. Halkın haber alma hakkı için çalışan gazeteciler ile, meslek örgütleri ile dayanışma içinde olmaya devam edeceğiz. Türkiye’de demokrasinin önü basın özgürlüğü ile açılacak” değerlendirmesini yaptı.
720 KEZ HAKİM KARŞISINA ÇIKTILAR
CHP Eskişehir Milletvekili Utku Çakırözer’in hazırladığı 2024 Basın Özgürlüğü Raporu’na göre son bir yılda Türkiye’de basın özgürlüğü alanında dikkat çeken ihlaller ve bilanço şöyle:
Gazeteciler haberleri, yazıları, sosyal medya paylaşımları gerekçe gösterilerek 720 kez hakim karşısına çıktı, en az 35 gazeteci hakkında soruşturma ve dava açıldı.
Gazeteci Çiğdem Toker hakkında, seçim sonuçlarına ilişkin yorumu nedeniyle yapılan bir ihbar sonucu soruşturma başlatıldı.
Gazeteci Altan Sancar’a 31 Mart yerel seçimlerinin olduğu gün atmış olduğu ‘taşıma seçmen’ paylaşımı, gazeteci Furkan Karabay hakkında deprem sırasında yaptığı paylaşımları, gazeteci Metin Cihan hakkında İsrail ile ticari ilişkilerin devam ettiğine ilişkin paylaşımları, Cumhuriyet yazarı Barış Pehlivan hakkında da bir savcının geçmişte FETÖ ile ilişkisini konu alan yazısı nedeniyle soruşturma ve davalar açıldı.
Birgün muhabiri İsmail Arı ile editörü Kayhan Ayhan hakkında çeşitli haberleri gerekçe gösterilerek soruşturma ve davalar açıldı.
KAYYUMU, SARAYI ELEŞTİRENE HAPİS
Haber ve paylaşımları nedeniyle 14 gazeteci tutuklandı. 18 gazeteci ise yeni yıla tutuklu ya da hükümlü olarak cezaevinde girdi.
‘10Haber’ muhabiri Furkan Karabay Esenyurt Belediyesi’ndeki kayyum sürecine ilişkin haber ve paylaşımları, Yeni Asya Yayın Yönetmeni Kazım Güleçyüz sosyal medya paylaşımı gerekçe gösterilerek tutuklandı.
Birgün Web Servisi Yayın Koordinatörü Uğur Koç, gazeteci Levent Gültekin, Hayko Bağdat Cumhurbaşkanına hakaret gerekçesiyle hapis cezalarına çarptırıldı.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin parasını haczettiren şirkete ilişkin haber ve paylaşımları önce erişime engellenen gazeteci Bülent Mumay’a 20 ay hapis cezası verildi.
Gazeteci Sinan Aygül, kendisine saldıranlara hakaret ettiği iddiasıyla yargılandığı davada hapis cezası aldı.
Zafer Arapkirli’ye sosyal medya paylaşımı nedeniyle 442 gün hapis cezası verilirken, ceza para cezasına çevrildi.
Gazeteci Ayşenur Arslan’ın Halk TV programındaki ifadeleri nedeniyle hapis cezasıyla yargılanıyor.
HABERE YORUMA KELEPÇELİ GÖZALTILAR
Halktv.com.tr yazı işleri Müdürü Dinçer Gökçe, gazetepencere.com yazı işleri müdürü Nilay Can ‘yenidoğan çetesi soruşturması’ haberleri, gazeteci Adem Özköse İsrail ordusuna silah sağladığı bilinen BAE Systems'i İstanbul’daki SAHA Expo fuarında protesto etmek isterken, gazeteciler Pelşin Çetinkaya ve Veysi Akören de Batman Belediyesi’ne kayyum atamasına tepki eylemlerini takip ederken gözaltına alındı.
YouTube kanalındaki ifadeleri nedeniyle gözaltına alınarak kelepçe ile adliyeye götürülen gazeteci Özlem Gürses hakkında ev hapsi kararı verildi.
Gazeteci Nevşin Mengü YouTube kanalında yaptığı röportaj nedeniyle gözaltına alındı, hakkında yedi yıl altı aya kadar hapis istemiyle dava açıldı.
Ruşen Takva, Kadir Cesur, Ekim Veyisoğlu, İrem Kabataş’ın aralarında bulunduğu onlarca gazeteci haber takibi sırasında gözaltına alındı.
25 Kasım’da Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü etkinlikleri takip eden Gazete Duvar muhabiri Osman Çaklı'nın da aralarında bulunduğu gazetecilerin İstanbul’da, gazeteci Bilal Güldem’in de Diyarbakır’da çekim yapması engellendi.
Karar gazetesi yazarı Elif Çakır hakkında arama kararı olduğu iddiasıyla Bursa'da gözaltına alındı. Çakır ismi ve kimlik numarası, aranan şahıstan farklı olmasına ve bunu emniyet güçlerine anlatmasına rağmen gözaltına alınırken, daha sonra serbest bırakıldı.
İÇERİDE DE DIŞARIDA DA HEP GAZETECİ HEDEFTE
Suriye’deki gelişmeleri takip eden gazeteciler Nazım Daştan ve Cihan Bilgin öldürüldü.
Gazze’de görev yapan TRT ekibi İsrail tarafından hedef alındı. Muhabir Sami Berhum ile TRT Arabi ekibi kameramanı Sami Şahada haber takibinde yaralandı.
CNN Türk ABD Temsilcisi Yunus Paksoy, FETÖ liderinin yaşadığı evinin önünde yaptığı canlı yayın sırasında saldırıya uğradı.
Gazeteciler Fatoş Erdoğan ve Umut Taştan İstanbul’da 1 Mayıs kutlamalarını takip ederken polis müdahalesi sonucu yaralandı.
Halk TV ve KRT TV binalarına zorla giren saldırganlar maddi zarara yol açtı.
Gaziantep'te İslahiyenin Sesi gazetesinin ofisi kurşunlandı, haber sitesi Sendika.Org bürosu polis tarafından basıldı.
İçişleri eski Bakanı Süleyman Soylu katıldığı bir programda gazeteciler Timur Soykan, Murat Ağırel ve Fatih Altaylı'yı kendisine yönelik haber ve eleştirileri nedeniyle hedef gösterdi. Sözcü gazetesi Elazığ muhabiri Evren Demirdaş iktidara yakın bir iş insanının aldığı ihaleleri haber yaptı diye şirket tarafından hedef gösterildi.
Gazeteciler İsmail Arı, Abdullah Kaya, Ruşen Takva haber ve paylaşımları nedeniyle tehdit edildi. Cumhuriyet yazarı Murat Ağırel, kendisine gönderilen bir video kaydı ile ölüm tehdidi aldı. Halk TV programcısı Şule Aydın evinin girişindeki duvara yazılan mesaj ile tehdit edildi.
Diyarbakır’da Narin Güran cinayetiyle ilgili gelişmeleri aktaran Halk TV muhabiri Ferit Demir ve kameraman Hasan Bıra korumalar tarafından engellendi.
‘KAMUDA YOLSUZLUK' HABERİNE 1 MİLYONLUK DAVA
Gazeteciler haber ve paylaşımları nedeniyle para cezaları ve tazminat ödemeye de mahkûm edildi.
İsmail Saymaz Ensar ve TÜRGEV vakıflarının ABD’de kurduğu Türken Vakfı’na dair eleştirileri, Evrensel yazarı Özcan Yaman ‘Fotoğrafçı ile foto muhabiri arasındaki fark’ yazısına Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın oğlunun, gazeteci Dilan Esen ise Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un şikâyeti ile tazminat ödemeye mahkum edildi.
Kamu kurumlarında yaşanan yolsuzlukların üzerine giden BirGün Gazetesi’nin davalarla susturulmaya çalışılması da dikkat çekti. ‘‘Halkbank'tan mafyaya 550 milyon kredi’’ ve ‘‘Halkbank'tan mafyaya kredi’’ başlıklarıyla yayınlanan haberler nedeniyle gazeteye 1 milyon TL'lik tazminat davası açılırken.
Demirören Holding gazetenin Okur Temsilcisi Faruk Bildirici hakkında, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın eski avukatı Mustafa Doğan İnal da gazete ve muhabirlerine haber ve yazıları nedeniyle tazminat davaları açtı.
SİNAN ATEŞ DAVASI BİLİNMESİN DİYE…
2024 yılına damga vuran olayların başında, Ülkü Ocakları eski Başkanı Sinan Ateş cinayeti davasını takip eden gazetecilerin MHP ve Ülkü Ocakları tarafından hedef gösterilmesi, tehdit edilmesi ve davalarla karşı karşıya bırakılması oldu.
MHP lideri ve parti yöneticileri Sinan Ateş davasına ilişkin yorum ve haberler nedeniyle televizyon kanallarını, bu kanalların sunucu ve yorumcularını hedef aldı. Gazeteciler Barış Pehlivan, Murat Ağırel, Barış Yarkadaş, Abdülkadir Selvi, Bahar Feyzan, Ali Kemal Erdem, Osman Sert, Gözde Şeker ve İbrahim Kahveci ile Halk TV, TV 100 ve Sözcü TV gibi televizyon kanalları hedef gösterildi. Ülkü Ocakları Genel Başkan Yardımcısı da gazeteciler İsmail Saymaz, Erk Acarer, Barış Terkoğlu, Alican Uludağ ve Timur Soykan'ı sosyal medyadan yaptığı ‘Kurşun’ göndermeli paylaşımla hedef aldı.
Cinayete ilişkin bilirkişi raporunu haberleştiren T24 Muhabiri Asuman Aranca hakkında dava açıldı.
Gazeteciler Timur Soykan, Barış Pehlivan ve Murat Ağırel de duruşma salonunda katil zanlısı Eray Özyağcı tarafından tehdit edildi.
KİTABA TOPLATMA, GAZETEYE SANSÜR!
Gazeteci Murat Ağırel’in Türkiye’de uyuşturucu ticareti ve kara para aklamayı konu alan ‘Havala’ başlıklı kitabı hakkında suç duyurusunda bulunuldu ve kitabın toplatılması istendi.
Cezaevindeki yabancı uyuşturucu baronlarından biri gazeteci Timur Soykan’ın ‘Baron İstilası’ kitabı hakkında tazminat ve toplatma talebiyle dava açtı.
Yeni Yaşam gazetesi yazarı Fırat Can’ın yazısına erişim engeli getirilirken, yazının yayınlandığı gazeteye toplatma kararı verildi.
Erzincan Cezaevi’nde BirGün Gazetesi’nin sayfalarındaki haber ve fotoğraflara kesilerek el konulduğu ortaya çıktı. Marmara Cezaevi’nde de ‘yasaklı’ denilerek BirGün ve Evrensel gazeteleri mahkumların erişimine yasaklandı.
INSTAGRAM’A KAPATMA, PLATFORMLARA KISITLAMA
Dünyanın en yaygın sosyal medya platformlarından Instagram’a ağustos ayında 8 gün boyunca Türkiye’den erişim engellendi.
Dünyada milyonlarca insanın kullandığı hikaye yazma ve okuma sitesi Wattpad, oyun programı Roblox ve yayın platformu Discord’a yönelik aylar önce getirilen erişim engellemeleri ise hala devam ediyor.
TUSAŞ’a yapılan terör saldırısı sonrası sosyal medya platformları X, Instagram, Facebook, YouTube ve TikTok’a erişim kısıtlandı. Gazetecilerin de arasında olduğu 119 sosyal medya hesabına erişim engeli getirildi.
Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı’nın bünyesinde kurulan Stratejik İletişim ve Kriz Yönetimi Dairesi Başkanlığı’nın ‘her tür manipülasyon ve dezenformasyona karşı faaliyette bulunma’ yetkisini ‘basın ve ifade özgürlüğüne müdahale’ gerekçesiyle iptal eden Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararını duyuran X paylaşımı silinirken, karara ilişkin duyuru da web sitesinden kaldırıldı.
‘SANSÜR YASASI’ YİNE BASINA KARŞI İŞLETİLDİ
Ekim 2022’de AKP ve MHP oylarıyla Meclis’ten geçirilen sansür yasası ile TCK’ya konan ‘halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma’ suçu gerekçe gösterilerek gazetecilerin soruşturulup yargılanması 2024‘te de sürdü. 2022 yılından bu yana yaptıkları haber, yorumlar ve sosyal medya paylaşımları gerekçe gösterilerek en az 56 gazeteci, yazar, internet sitesi yöneticisi hakkında 66 farklı soruşturma açıldı. Bunlardan 7’si tutuklandı.
Aynı madde gerekçe gösterilerek İliç’teki maden faciası sonrası paylaşımı nedeniyle Artı TV muhabiri Şükran Ekinci hakkında soruşturma açılırken, T24 yazarı Tolga Şardan hakkında da dava açıldı.
Gazeteciler Fatih Altaylı, İsmail Saymaz, Seyhan Avşar, Fırat Bulut ve Evren Demirdaş hakkında da yine aynı maddeden soruşturma başlatıldı.
RTÜK GÜLENE, SORANA, ELEŞTİRENE CEZA YAĞDIRDI
Anayasal görevi televizyon kanallarının yayın hakkını korumak olan RTÜK, bu yetkisini televizyonları karartma ve cezalandırma için kullanmaya devam etti. Programlarda konukların ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilebilecek iktidara yönelik eleştirileri nedeniyle RTÜK kanallara ceza yağdırdı. 1 Ocak ve 31 Aralık 2024 tarihleri arasında TELE 1, Halk TV, Flash Haber, Now TV, Sözcü Tv ve Açık Radyo’ya toplamda 42 yaptırım, 63 milyon 50 bin lira para cezası uyguladı. Geçen yıl;
Sunucusu Sinem Fıstıkoğlu’nun konuğunun yorumlarına ‘gülümsediği’ için Halk TV’ye para cezası verdi. Aynı kanala Gazze’de yaşananlara ilişkin yorumlar nedeniyle de inceleme başlatıldı.
Adalet Bakan Yardımcısının görevde yükselme sınavında torpil taleplerini yanıtladığına ilişkin cep telefonu görüntülerinin çekiminin de aralarında olduğu iki yayın nedeniyle Now TV’ye cezalar verildi.
‘Yenidoğan Çetesi’nin konuşulduğu Arena programında konukların Sağlık Bakanı ile ilgili iddiaları gerekçe gösterilerek Sözcü TV’ye; program sunucusu ve gazetecilerin ‘Neden aynı şeyleri yapıp farklı sonuçlar bekliyoruz?’ sorusu nedeniyle FlashTV’ye; sunucusu Musa Özuğurlu’nun bir başka gazeteci hakkındaki yorumları nedeniyle Tele1’e ceza verildi.
Belediyelere kayyum uygulamasının eleştirildiği yayınlar ve CHP Grup Başkanvekili Gökhan Günaydın'ın siyasi yorumları nedeniyle Halk TV, NOW TV ve TELE 1'e aylık iletişim gelirlerinin yüzde 3'ü oranında idari para cezası verildi.
TUSAŞ’a yapılan terör saldırısı sonrası ilgili mahkemenin verdiği yayın yasağına uymayan televizyon kanallarına üst sınırdan idari yaptırım uygulandı.
30 yıllık yayın kuruluşu Açık Radyo’nun lisansı RTÜK tarafından iptal edildi. Ayrıca Video Prime’a ceza verildi, müzik kanalları uyarıldı.
TRT ‘TARAFSIZLIK’ İLKESİNİ YOK SAYDI!
Genel seçimlerde tarafsızlık ilkesini yok sayan TRT 31 Mart yerel seçimleri sürecinde de aynı tavrı sürdürdü. RTÜK üyeleri İlhan Taşcı ve Tuncay Keser’in saptamalarına göre, YSK’nın yerel seçim takvimini başlattığı 1 Ocak'tan bugüne kadar AK Parti Genel Başkanı Erdoğan'a 2 bin 592 dakika süre ayıran TRT, Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı Özgür Özel'e ise sadece 43 dakika ayırdı.
TRT üç büyükşehirdeki AKP adaylarına 24 saat içinde toplam 73 dakika yer verirken, muhalefet adayları Ekrem İmamoğlu, Mansur Yavaş ve Cemil Tugay’a hiç yer vermedi.
Seçim dönemini kapsayan Mart ayında AKP’li belediye başkan adayları hakkında yolsuzluk, usulsüzlük, görevi suiistimal, rüşvet iddialarını konu alan haberlere, seçim günü Güneydoğu illerinde güvenlik güçlerine toplu oy kullandırılması, seçim ihlallerini izleyen gözlemcilerin engellenmesi ve mükerrer oy kullanımıyla ilgili haberlere de erişim engeli getirildi. Kanunen bir engel olmamasına rağmen bazı seçim bölgelerinde oy sayım sırasında görüntü çeken gazeteciler de engellendi.
ANADOLU BASININA ‘BİRLEŞ YA DA YOK OL’ BASKISI
2024 yılında ekonomik sorunlarla mücadele edemeyen Anadolu basını, Basın İlan Kurumu’nun baskılarıyla birleşmeye ya da kapanmaya zorlandı. İktidarın Tasarruf Genelgesi de basına darbe vurdu. Genelge ile Anadolu’da kamu kurum ve kuruluşlarınca günlük gazete alımı yasaklandı. Anadolu’da gazeteler sayfa karartarak karara tepki gösterirken, bazı gazetelerde ‘birleşme’ adı altında yayın hayatına son verme kararı aldı. Ankara'da 24 Saat, Ticari Hayat, Anadolu, Güçlü Anadolu, Zafer gazeteleri 31 Mayıs’ta kapandı. Gazete sayısı Bartın'da 5'ten 2'ye, Nevşehir'de 2'den 1'e, Kırıkkale'de 4'ten 2'ye, Uşak'ta 3'ten 1'e, Ordu’da 9’tan 3’e düştü. İzmir'in otuz beş yıllık Yeni Çeşme gazetesi ‘Elveda Çeşme’ diyerek kapandı.
Gazeteciler AKP’nin kısıtlayıcı, yasaklayıcı politikalarına karşı Anadolu’da ilk kez eylem başlattı. Zonguldaklı gazeteciler özlük hakları ve basın özgürlüğü talebiyle 3 günlük eylem başlattı.
YOLSUZLUK, İSTİSMAR, RÜŞVET HABERLERİNE ERİŞİLEMİYOR
Halkın haber alma hakkını kısıtlayan erişim engellemelerine 2024 yılında da devam edildi. AYM'nin basın ve ifade özgürlüğünü kısıtladığı gerekçesiyle geçen yıl iptal kararı verdiği ‘BTK’nın resen erişim engelleme yetkisi’ bu yıl10 Ekim’de resmen yürürlükten kalktı. Ancak AKP iktidarı AYM kararına rağmen, haberlere erişim engeli getirmeye devam etti. İstismar, dolandırıcılık, görevi suistimal iddialarını konu alan haberlere erişim birer birer engellendi. İletişim Başkanı Fahrettin Altun'un talebiyle kendisi ve yakınları hakkındaki 648 haber ve sosyal medya içeriğine bir günde erişim engeli getirildi.
2024 yılında erişim engeli getirilen haberlerden bazıları şöyle:
“Gazeteci Barış Terkoğlu'nun, bazı savcılar hakkında ‘Yargıya müdahale etmek’ ve ‘Görevi kötüye kullanmak’ iddialarıyla HSK'ya şikayette bulunulduğu hakkındaki haber, Gazeteci Tolga Şardan’ın Ayhan Bora Kaplan'dan rüşvet aldığı iddia edilen Yargıtay Üyesi hakkındaki haberi, Dönemin CHP Grup Başkanvekili Özgür Özel'in Kıbrıs’ta mafya lideri Halil Falyalı ile Dışişleri Bakanı Yardımcısı Yasin Ekrem Serim’in ortaklık yaptığı iddiaları üzerine TBMM’de yaptığı konuşması, Elazığ’da 8 kız öğrencinin okul müdürü tarafından cinsel tacize uğradığı iddiası hakkındaki haberler, inşa ettiği binalar Kahramanmaraş depremlerinde yıkılan AKP’li müteahhidi yurt dışına kaçıran bürokrat, vergi ödemeyen büyük şirketler hakkındaki haberler, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Yardımcısının İsrail’e tepki gösterdiği sosyal medya paylaşıma yönelik yorumlar, yabancı futbolcuların dolandırıldığına ilişkin açılan dava, RTÜK’e üst düzey isimlerin akrabalarının yerleştirildiği haberleri, İstanbul’da gerçekleşen kadın cinayetleri haberleri, İBB’nin metro kredisine haciz koyduran şirketle ilgili haberlere erişim engeli getirilmesinin haberleri.”
