AGİT Seçim Gözlem Heyeti, 14 Mayıs-28 Mayıs 2023 tarihlerinde düzenlenen Cumhurbaşkanlığı ve 28. Dönem Milletvekili Genel Seçimi ile ilgili nihai raporunu 29 Eylül 2023 tarihinde yayımladı. Raporda, seçimler sırasında yaşanan süreç ve sorunlar detaylandırılırken, durumu daha da zorlaştıran unsurlar ve öneriler dile getirildi. Özellikle depremden etkilenen vatandaşların oy kullanma süreçlerinde yaşadığı aksaklıklara dikkat çekildi.
Seçmenlerin Oy Kullanma Süreci
Raporda, depremden etkilenen yaklaşık 2 milyon seçmenin oy kullanabilmesi için gerekli adres değişiklikleri ile ilgili yeterli tedbirlerin alınmadığı vurgulandı. AGİT, bu durumun, özellikle depremlerden etkilenen bireylerin demokratik haklarını kullanmasını kısıtladığını belirtirken, adres değişikliği için daha fazla zaman verilmesi, ücretsiz ulaşım gibi alternatiflerin sağlanması gerektiğini öne sürdü. Ayrıca, seçmenlerin kalıcı ikametgahlarına dönmeleri veya yeni ikamet yerlerinde kayıt yaptırarak oy kullanabilmeleri için belirgin kuralların oluşturulması gerektiği ifade edildi.
Demokratik Temellerdeki Eksiklikler
Raporda ayrıca, Türkiye'deki yasal çerçevenin demokratik seçimlerin gerçekleştirilmesi için yetersiz olduğu belirtildi. Yargı bağımsızlığının sağlanmadığına ve bu durumun, özellikle zorlu dönemlerde demokratik haklara getirilen kısıtlamalara yol açtığına dikkat çekildi. Kadınların siyasette yeterince temsil edilmediği, seçimlerdeki milletvekilleri arasında sadece yüzde 17'sinin kadın olmasının bu açıdan bir başka sorun teşkil ettiği ifade edildi. Kadına Yönelik Şiddet Sözleşmesi'nden çekilmenin de bu bağlamda önemli bir olumsuz etki yarattığı kaydedildi.
Yaşanan Baskılar ve İnsan Hakları İhlalleri
Seçim sürecinde bazı sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri, yetkililerin insan hakları savunucularına yönelik baskı ve hedef almanın devam ettiğini bildirmiştir. İfade özgürlüğü, toplanma ve örgütlenme gibi temel hakların ihlal edildiği yönündeki endişeler, AGİT'in raporunda sıklıkla vurgulandı. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin birçok kararının henüz uygulanmadığı belirtilirken, demokratik süreçler üzerindeki baskının devam ettiği gerçeği gözler önüne serildi.
Gençlerin Temsili ve Cinsiyet Eşitliği
Gençlerin parlamentoda yeterince yer almadığı ve kadınların siyasetteki temsilinin düşük olduğunu ortaya koyan verilerle AGİT'in raporunda belirtildi. Seçimlerde yalnızca beş genç milletvekili dışında, gençlerin temsili oldukça düşük seviyelerdekalmıştır. Ayrıca, kadın adayların seçimlerde yeterince desteklenmediği ve cinsiyet kotalarının uygulanmaması gibi eksiklikler ele alındı. Kadınların siyasette daha fazla temsil edilmesi amacıyla, geçici önlemler ve teşviklerin hayata geçirilmesi gerektiği ifade edildi.
Seçim Kampanyalarında Kısıtlamalar
AGİT, seçim kampanyalarının büyük ölçüde demokratik bir süreç içerisinde yürütüldüğünü ancak bazı kısıtlamaların da söz konusu olduğunu bildirdi. Terörle mücadele kapsamında uygulanan hak kısıtlamalarının, bazı şehirlerde muhalefet partilerini olumsuz etkilediği belirtildi. Kampanya döneminde bazı muhalefet adaylarının baskı ve yıldırma eylemlerine maruz kalması, özgür seçim ortamını tehdit eden unsurlar olarak değerlendirildi. Seçim sürecinin sonunda, bu durumun vatandaşların demokratik haklarını kullanmasında doğrudan etkili olduğuna dikkat çekildi.
Medya Özgürlüğü ve Yayıncıların Durumu
Raporda, medya ortamının çok sesli olmasına rağmen hatırı sayılır bir kutuplaşma olduğu ifade edildi. Medya kuruluşlarının seçim sürecinde tarafsızlık ilkelerine uyamadığı ve kamu ihalelerine olan bağımlılıklarının, bağımsız yayıncılığı zayıflattığı ifade edildi. Gazetecilerin ve medya çalışanlarının serbestçe haber yapmaları karşısında yaşadıkları sansür ve ayrımcılık, AGİT tarafından kaydedilen en önemli sorunlar arasında yer aldı. RTÜK'ün tarafsız yayıncılığı denetleme konusundaki yetersizlikleri de dikkat çekici bir diğer sorun olarak sürdürülen tartışmalar arasında öne çıktı.
Haber, seçim süreçlerinde görülen temel sorunları vurgulayarak, insanların demokratik haklarını ne ölçüde kullanabildiği üzerinde durmaktadır. Bu bağlamda, AGİT'in önerileri ve yaptığı tespitler, gelecekteki seçimlerde daha adil ve eşit bir ortam yaratılması için önemli bir referans noktası sunmaktadır.
