Avukat Can Yavuz, internette kişisel verilerin nasıl unutulabileceğine dair yaptığı incelemelerini "İnternet’teki Arama Sonuçlarından Kişisel Verilerin Kaldırılması Unutulma Hakkı" başlıklı bir kitapta topladı. Yavuz, "İnternette tamamen unutulmanın sağlanması için henüz erken" diyerek, unutmanın bir hak olduğuna değindi. İnsan zihninin sürekli olarak yeniden biçimlendiğini vurgulayan Yavuz, "İnsan beyni, hatırlayacağımız şeyleri günün ihtiyaçlarına göre düzenler. Bu nedenle unutmak, beynimizin bir işleyiş biçimidir" şeklinde ifade etti.
Unutulmanın Önemi ve Gerekliliği
Gelişen teknoloji sayesinde kişisel verilerin kolaylıkla kaydedilip saklanması mümkün hale geldi. İnsanlar, cep telefonlarıyla anlık görüntüler çekebilir, ses kayıtları yapabilir hale geldi. Bir veri İnternete yüklendiğinde, dünya çapında yaklaşık üç buçuk milyar İnternet kullanıcısı bu verilere anında ulaşabiliyor. İnternet, asla unutmayan bir dijital hafıza olarak karşımıza çıkıyor. Ancak bu durum, bireylerin geçmişteki verilerinin sürekli erişilebilir olmasına neden olarak bazı sorunlar doğurabiliyor. Örneğin, zaman içinde geçerliliğini yitiren veya yanlış olan bilgiler, bireylerin kimlikleriyle ilgili yanlış algılar yaratabiliyor. İnternetteki yanlış veya güncel olmayan veriler, kişinin hayatında "ikinci mağduriyet" olarak adlandırılan durumlara yol açabiliyor. Bu durum, bireylerin yeni başlangıçlar yapmasının önünde bir engel teşkil edebiliyor.
Unutulma Hakkının Anlamı ve Uygulaması
Unutulma hakkı, bireylerin İnternet üzerindeki kişisel verilerinin arama sonuçlarında kendi adlarıyla bağlantılı olmaksızın yer almasını isteme hakkıdır. Ancak bu hak yalnızca arama sonuçlarını kapsamaktadır; yani bir verinin birebir İnternet'ten silinmesi anlamına gelmez. Unutulma hakkı talebi kabul edildiğinde, bireyin adıyla yapılan aramalarda ilgili içeriğin arama sonuçlarında görünmemesi sağlanır. Örneğin, "Ahmet Demir'in Paris gezisi" ile ilgili bir makale, kullanılacak kelimelere bağlı olarak bazı durumlarda görünmeye devam edebilir. Bu da unutulma hakkının etkisini sınırlı hale getiriyor. Bu bağlamda, İnternet üzerindeki içeriklerin kaldırılması için başka hukuki yollar izlenmesi gerekmektedir.
Gazetecilik ve Unutulma Hakkı Arasındaki İlişki
Basın, kamuya yönelik anlamlı bilgileri paylaşarak önemli bir görevi üstlenmektedir. Ancak unutulma hakkı, basın etiği ve ifade özgürlüğü ile çatışabilir bir durum yaratmaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, basının bu tür durumlarda bilgi yayma sorumluluğunun bulunduğunu belirtmiştir. Bazı haberlerin bağlantılarının unutulma hakkı kapsamına alındığı durumlar yaşanmış, bu da tartışmalara sebep olmuştur. Gazetecilik faaliyetleri kapsamında işlenen kişisel verilerin unutulma hakkı ile istisnai olarak ele alınması ancak ifade ve basın özgürlüğü ile dengelenmesi gerekmektedir. Unutulma hakkı talep edilen durumlarda, bireyin toplumsal yaşamdaki rolü ve ilgili bilginin yayımlanma tarihi gibi unsurlar dikkate alınmalıdır. Burada basına düşen görev, meslek ilkelerine uygun bir şekilde hareket etmektir.
Google ve Arama Motorlarının Rolü
Google, içerik yayımlayan bir mecra olmasa da İnternet kullanıcıları için bilgiye kolay erişim sağlamaktadır. Unutulma hakkı talep eden bireyler, genellikle arama motorlarına başvuru yapmaktadırlar. Google'ın kararları, ulusal veri koruma ajansları veya mahkemeler nezdinde itiraza uğrayabilir. Arama motorları, aynı zamanda veri koruma ajanslarına yapılan başvuru sayısını azaltmaya yönelik bir filtre görevi de görmektedir. Bu da unutulma hakkının etkinliğini artırıyor. Arama motorları, kabul edilen talepleri hızlı bir şekilde uygulayabilir, çünkü kararlar kendi sistemlerinde kolaylıkla icra edilebilir.
Türk Mevzuatı ve Unutulma Hakkı
Türk hukukunda unutulma hakkı, 2010 yılından beri Anayasa ve Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ile düzenlenmiştir. Anayasa'nın "Özel Hayatın Gizliliği ve Korunması" başlıklı maddesinde yer alan "silinmesi" ifadesi, unutulma hakkının bir dayanağı olmuştur. Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi, bu alanda önemli kararlar almışlardır. Örneğin, bir kişi geçmişte yaşadığı sorun sonrası Internet'teki olumsuz içerikleri kaldırmak için mücadele vermiş ve Yüksek Mahkeme, haberlerin toplumsal açıdan değerinin kalmadığını tespit etmiştir. Bu tür davalar, unutulma hakkının nasıl bir etki yaratabileceğine dair çarpıcı örnekler sunmaktadır.
İnternette Tamamen Unutulmak Mümkün Mü?
Sosyal medyanın hakim olduğu günümüzde, bireylerin tamamen unutulması oldukça zordur. İnternete herhangi bir içerik yüklemese bile, çevreleri ya da üçüncü kişiler birey hakkında veriler paylaşabiliyor. Hakkında hukuka aykırı içerik bulunan birinin durumu daha kolay kontrol edilebilirken, hukuka uygun içeriklerin varlığını engellemek neredeyse imkansızdır. Unutulma için en etkili yol, kişinin kamusal hayatta aktif olmaması ve çevresini bu konuda bilgilendirmesidir. Ayrıca dijital imajı kontrol eden hizmetlerden yararlanmak da bir seçenek olabilir. Ancak yine de İnternette tamamen etkisiz hale gelmek garantili bir durum değildir. Sonuç olarak, tam anlamıyla unutmak için henüz çok erken ve teknik alt yapının yeterli olmadığı bir dönemdeyiz.
