Başkanlık sistemi üzerine referandum tartışmaları başladığından beri, “halka gitmenin neresi kötü” biçiminde bir söylem çeşitli kesimlerde dile getirilmektedir. Başlangıçta makul görünen bu görüş gerçekten geçerli mi? Şeffaf, katılımcı ve eşit propaganda olanaklarının bulunduğu bir dönemden bahsetmiyoruz. Aksine, bu tür söylemler, otoriter bir yönetimin meşrulaşmasına zemin hazırlamaktan başka bir anlam taşımıyor. İşte bu durumun nedenleri:
OHAL ve Darbe Sonrası Korku Atmosferi
15 Temmuz 2016'da yaşanan darbe girişiminin ardından hükümet, darbeden etkilenenleri temizlemek adına geniş çaplı ihraçlar gerçekleştirdi. Bu süreçte, birçok eğitimci, sağlık çalışanı ve kamu personeli özellikle sol görüşlü sendikalarla ilişkili oldukları gerekçesiyle işten çıkarıldı. Böylece toplum üzerinde ciddi bir korku iklimi oluştu. Eylemde bulunmak ya da basın açıklamalarına katılmak, pek çok insan için risk teşkil etmeye başladı. “Başıma bir şey gelir mi” kaygısı, toplumun her kesiminde yayılmaya başladı. Bu tür bir atmosferde, sağlam bir seçim ve özgür bir propaganda ortamı yaratmak tamamiyle imkansız hale geliyor.
Denetlenemeyen Seçimler ve Güçlü Baskı Unsurları
Mevcut koşullar altında, Anadolu'nun belirli bölgelerinde seçime gidenler, mülki idare ve kolluk kuvvetlerinin gözlemi altında oy kullanıyor. Aşiret ile ağalık yapılarının oy üzerindeki kontrolü, seçimlerin adaletini ciddi şekilde tehdit etmektedir. Böyle bir ortamda oy hilesi ve diğer usulsüzlüklerin yaşanması muhtemel. Ancak, bu tür hilelere yönelik şikayetlerin yapılması ve değerlendirilmesi ihtimali oldukça düşüktür. Ayrıca, bu seçim hilelerini denetleyecek bağımsız bir gözlemci ya da yargı mekanizmasının olup olmadığı tartışmalıdır.
İktidarın Sınırsız Propaganda Olanakları
Medyanın nerdeyse tamamen hükümetin kontrolünde olduğu, muhalif seslerin ise KHK'larla susturulduğu bir ortamda, özgür bir tartışma iklimi oluşturmak imkansız hale gelmektedir. Başkanlığın anlamını halka ulaştıracak olan kişi ve grupların televizyon ekranlarında kendilerini ifade etmeleri neredeyse imkansız. Devlet medyası, yalnızca iktidarın propagandasını yaparken, diğer medya organları da verimsiz bir destek sağlıyor. Muhalefet ise sosyal medya platformları aracılığıyla sesini duyurmaya çalışıyor; bu durum, savların toplumla buluşmasını zorlaştırıyor. Devlet imkânları, iktidarın lehine kullanılmaya devam ediyor.
Güneydoğu'daki Çatışma Koşulları ve HDP'nin Durumu
Güneydoğu'da 7 Haziran'dan bu yana süregelen çatışmalar, sağlıklı bir seçim ortamı oluşturmayı imkânsız kılmaktadır. Silahların gölgesinde gerçekleşecek herhangi bir seçim sonuçları, sebebiyle önceden planlanmış olmaktadır. Ayrıca, bölgedeki HDP'nin liderleri tutuklu bulunmakta, milletvekilleri ve belediye başkanları da cezaevlerinde yer almaktadır. Bu şartlar altında halkın gerçek iradesinin sandığa yansımasının imkânsız olduğunu söyleyebiliriz.
Referandumun Demokratik Olup Olmadığı Sorunsalı
Rejim değişikliği gibi kritik bir mesele için ikili bir (evet/hayır) referandumu gerçekleştirilmesi planlanıyor. Bütün bir ülkenin geleceğini etkileyen bu büyük değişim, oy alabilme amaçlarına indirgenmekte ve halkın neyi oyladığını bilemeyişine yol açmaktadır. Halk, “Erdoğan iyiydi, kötü müydü?” türü basit sorular üzerinden karar vermeye zorlanacak. Bu tür bir seçim, ülkenin yasama, yürütme ve yargı sistemini köklü bir şekilde değiştirecek. Mevcut ve yeni sistemden memnun olmayan ya da alternatif görüşleri olan partilerin sesleri, bu süreçte yok olma tehdidi ile karşı karşıya kaldığı unutulmamalıdır. Genel olarak bu referandumun, gerçek anlamda katılımcı ve demokratik bir uygulama ile ilgisi yoktur.
