Anayasa Mahkemesi, uzun süredir kamuoyunda tartışılan süresiz nafaka düzenlemesi hakkında kritik bir karara imza attı. Yüksek Mahkeme, boşanan eşe yoksulluk nafakasının “süresiz olarak” bağlanabilmesine imkân tanıyan düzenlemeye ilişkin iptal başvurusunu değerlendirdi ve düzenlemenin iptaline karar verdi.
Karar, boşanma davaları, nafaka yükümlülükleri ve aile hukukuna ilişkin tartışmalar açısından önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Özellikle kısa süreli evliliklerde uzun yıllar nafaka ödenmesi, nafakanın süresi, tarafların ekonomik durumu ve hakkaniyet dengesi gibi başlıklar uzun süredir yargı ve siyaset gündeminde yer alıyordu.
Başvuru Antalya’dan geldi
Süresiz nafaka düzenlemesini AYM gündemine taşıyan süreç, Antalya 12. Aile Mahkemesi’nin başvurusuyla başladı. Mahkeme, baktığı bir boşanma davasında Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesinde yer alan “süresiz olarak” ifadesinin Anayasa’ya aykırı olduğu kanaatine vararak dosyayı Anayasa Mahkemesi’ne taşıdı.
İtiraz konusu düzenlemede, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek tarafın, kusuru daha ağır olmamak şartıyla diğer taraftan mali gücü oranında nafaka isteyebileceği belirtiliyordu. Kamuoyunda “süresiz nafaka” olarak bilinen tartışmanın merkezinde de bu ifade yer alıyordu.
Karar ne anlama geliyor?
AYM’nin iptal kararı, yoksulluk nafakasının tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Karar, mevcut kanunda yer alan “süresiz olarak” ibaresine ilişkin. Bu nedenle yeni süreçte yoksulluk nafakasının hangi şartlarda, ne kadar süreyle ve hangi ölçütlere göre belirleneceği yasama organının yapacağı düzenleme ve gerekçeli kararın içeriğiyle daha net ortaya çıkacak.
Hukukçulara göre kararın ardından nafaka sisteminde süre, evlilik süresi, tarafların yaşı, çalışma durumu, gelir düzeyi, çocukların durumu ve boşanmadaki kusur dengesi gibi kriterlerin daha fazla tartışılması bekleniyor. Ancak kesin uygulama takvimi, AYM’nin gerekçeli kararının yayımlanmasıyla netleşecek.
Mevcut nafaka kararları hemen etkilenir mi?
Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararları kural olarak geriye yürümez. Bu nedenle mevcut nafaka kararlarının nasıl etkileneceği, gerekçeli kararın kapsamı ve mahkemelerin uygulamasıyla belirlenecek. İptal kararının yürürlüğe giriş tarihi, gerekçeli kararın Resmî Gazete’de yayımlanması ve varsa AYM’nin belirleyeceği erteleme süresiyle netleşir.
Bu nedenle nafaka ödeyen veya nafaka alan kişilerin, kararın hemen tüm mevcut dosyaları otomatik olarak sona erdirdiği düşüncesiyle hareket etmemesi gerekiyor. Mevcut dosyalar bakımından yeni başvuru, uyarlama veya kaldırma taleplerinin nasıl değerlendirileceği yargı pratiğiyle şekillenecek.
Süresiz nafaka tartışması neden büyüdü?
Süresiz nafaka tartışması, özellikle kısa süreli evliliklerin ardından uzun yıllar nafaka ödenmesine yönelik itirazlarla gündeme gelmişti. Nafaka yükümlüleri, süresiz uygulamanın hakkaniyete aykırı sonuçlar doğurabildiğini savunurken; kadın hakları savunucuları ise ekonomik eşitsizlikler, iş gücüne katılım oranı, bakım emeği ve boşanma sonrası yoksulluk riski nedeniyle nafakanın sosyal koruma işlevine dikkat çekiyordu.
Bu nedenle kararın ardından yapılacak yeni düzenlemede yalnızca nafaka ödeyen tarafın değil, boşanma sonrası ekonomik olarak zayıf duruma düşen tarafın da korunması bekleniyor. Aile hukukunda amaç, hem hakkaniyetli hem de sosyal gerçeklikleri dikkate alan bir denge kurmak olacak.
Gözler Meclis ve gerekçeli kararda
AYM’nin iptal kararıyla birlikte gözler şimdi gerekçeli kararın yayımlanmasına ve Meclis’te yapılabilecek yeni düzenlemeye çevrildi. Süresiz nafaka ibaresinin iptal edilmesinin ardından, yoksulluk nafakasında süre sınırı, hâkimin takdir yetkisi ve somut olayın koşullarına göre değerlendirme yapılması gibi seçenekler gündeme gelebilir.
Kararın aile hukukunda yeni bir dönemi başlatması beklenirken, en kritik başlık uygulamanın nasıl şekilleneceği olacak. Yeni süreçte hem nafaka alacaklılarının mağdur edilmemesi hem de nafaka yükümlülerinin ölçüsüz bir yük altında bırakılmaması için kapsamlı bir düzenleme yapılması bekleniyor.
