Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye’nin Hollanda ile yaşadığı gerilimi uluslararası yargı alanına taşımaya hazırlanıyor. Erdoğan, Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu ve Aile Bakanı Fatma Betül Sayan Kaya’nın Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) başvuracağını belirtirken, bu durumun Türkiye’nin AİHM önünde bir dava açmasının önünü açtığını ifade etti. Türkiye, Hollanda’da Türk diplomatların veya Türk vatandaşlarının maruz kaldığı olaylar üzerine iç hukuk yollarına başvurduktan sonra AİHM’ye müracaat edebilecektir.
AİHM’ye Yapılan Devlet Başvuruları
Cumhuriyet’ten Kemal Göktaş’ın haberine göre, AİHM’ye genelde bireysel başvurular yapılmasına karşın, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) kapsamında devletlerin de başvuru yapma hakkı vardır. Yani bir devlet, başka bir sözleşmeye taraf olan devletin insan hakları ihlalleri iddiasıyla AİHM’de dava açabilir. Bu süreçte 'devletlerarası başvuru' kavramı öne çıkmakta, bir devletin diğer bir devletin AİHS’deki hak ve özgürlükleri ihlal ettiği gerekçesiyle doğrudan başvuruda bulunabilmesini sağlamaktadır.
Geçmişteki Devlet Başvuruları
AİHM’ye bugüne kadar Türkiye aleyhine altı başvuru dahil olmak üzere toplam on üç devlet başvurusu yapılmıştır. Bu bağlamda İrlanda, Birleşik Krallık, Kıbrıs, Fransa ve Danimarka gibi ülkeler Türkiye aleyhine başvuruda bulunmuşlardır. Kıbrıs sorununa dair dört başvuru gerçekleştirilirken, Danimarka, Türk asıllı bir vatandaşının yaşadığı işkence iddiaları dolayısıyla Türkiye aleyhine bir ihlal davası açmıştır. Bu davada ise dostane çözüm yolu benimsenmiştir.
AİHM’ye Başvuruda Karşılaşılacak Engeller
Türkiye, AİHM’ye bireysel ya da devlet başvurusu aracılığıyla başvurduğunda, bazı önemli engellerle karşılaşacaktır. İlk olarak, yurtdışında ve dış temsilciliklerde seçim propagandasının yasaklanmasına dair Seçimlerin Temel Hükümleri Hakkındaki Kanun önünde durmaktadır. İkinci engel ise Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 16. maddesinde yer alan 'Yabancıların siyasal etkinliklerinin kısıtlanması' ile ilgilidir. Bu madde, devletlere yabancıların siyasi etkinlikleri üzerinde geniş bir kısıtlama yetkisi vermekte ve bu durum, ifade özgürlüğü, toplantı özgürlüğü ve ayrımcılık yasağı gibi hakları kapsamaz.
Uluslararası Adalet Divanı Yolu
Öte yandan, Türkiye’nin Hollanda ile yaşadığı meseleyle ilgili AİHM dışında başka bir seçenek olarak Uluslararası Adalet Divanı gündeme gelmektedir. Ancak, Türkiye bu divanın yargı yetkisini tanımadığı için buraya başvuru yapma imkânı söz konusu değildir. Bu yol yalnızca, iki ülke arasında bir anlaşma yapılması durumunda, Adalet Divanı’nda sorunun çözümü için geçerli olabilir; fakat mevcut koşullarda iki tarafın da bu seçeneğe yönelmesi olası görünmemektedir.
