İnsan Hakları Derneği (İHD) ve Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TİHV) tarafından hazırlanan 2016 yılına ait insan hakları ihlalleri raporu, Türkiye'deki insan hakları durumunun 1980 darbesini bile geride bıraktığını ortaya koyuyor. Raporda, yaşanan ihlallere dair çarpıcı verilerle birlikte birçok farklı başlık altında detaylı bilgiler sunuluyor.
Yaşam Hakkı İhlalleri
Raporda, 15 Temmuz 2016 tarihinde gerçekleşen darbe girişiminde darbeciler tarafından 246 kişinin hayatını kaybettiği ve 2 bin 146 kişinin yaralandığı belirtiliyor. Darbe sonrasında yapılan müdahalede ise 24 askerin yaşamını yitirdiği ifade ediliyor. Kolluk kuvvetlerinin yargısız infazları sonucunda, dur ihtarına uymayan veya rastgele ateş açılan 341 birey yaşamını yitirdi, 396 kişi ise yaralandı. 2016 yılının ilk dokuz ayında, silahlı çatışmalar dolayısıyla toplamda 1.040 kişi hayatını kaybetti; bunlar arasında 406 asker, polis ve korucu ile 605 militan ve 29 sivil yer alıyor. Ayrıca, bu sürede bin 065 kişi yaralanmış durumda. Söz konusu yılın bitimine kadar yaşanan iş kazaları nedeniyle en az 1.816 işçinin yaşamını yitirdiği vurgulanıyor. Bunun yanı sıra, 1.622 kişi ise gözaltında ve gözaltı merkezlerinde işkenceye maruz kalmıştır.
Kürt Sorunu
16 Ağustos 2015 tarihinden 16 Ağustos 2016 tarihine kadar, özellikle Kürt illerinde uygulanan sokağa çıkma yasakları dikkat çekmektedir. Diyarbakır'da 61, Mardin'de 18, Şırnak'ta 13 ve Hakkari'de 11 kez olmak üzere toplamda 9 ilde resmi olarak tespit edilen en az 111 süresiz sokağa çıkma yasağı ilan edildi. Bu yasaklar, 2014 nüfus sayımına göre bölgelerde en az 1 milyon 671 bin insanın temel yaşam ve sağlık haklarını ihlal etti. Sivil ölümlerin de kaydedildiği bu dönemde, 321 sivil yaşamını yitirdi. Ayrıca, 500 bin insan zorla yerinden edilmiş ve göç etmek zorunda kalmıştır. HDP, DBP ve HDK'ya yönelik operasyonlar sonucunda 15 bin kişi gözaltına alınırken, 5 bin 600 kişi tutuklandı. Bu süreçte HDP'nin Eş Genel Başkanları dahil olmak üzere birçok siyasi figür de tutuklanmıştır.
Düşünce, İnanç ve İfade Özgürlüğü
Düşünce, inanç ve ifade özgürlüğü konusunda da olumsuz veriler mevcut. 5 Aralık 2016 itibarıyla erişime engellenen internet sitesi sayısının 116 bin 126 olduğu belirtiliyor. Olağanüstü Hal (OHAL) döneminde toplamda 5 haber ajansı, 28 televizyon kanalı, 34 radyo, 62 gazete ve 19 derginin kapatıldığı, bu durumun medya özgürlüğünü ciddi şekilde kısıtladığı ifade ediliyor. Özellikle Kürt sorunuyla ilgili en fazla haberi yayınlayan Özgür Gündem gazetesi ve tek Kürtçe gazetesi olan Azadiye Welat da kapatıldığını vurgulamak gerekir. Cumhuriyet gazetesi üzerinde baskılar artmış ve 10 gazetecisi tutuklanmıştır. Tüm bunlar, Türkiye'de basın özgürlüğü ve ifade özgürlüğüne yönelik ciddi tehditler oluşturduğuna işaret ediyor.
Darbe Teşebbüsü ve OHAL Süreci
15 Temmuz 2016 darbe girişimi sonrasında yaşananlar, insan hakları ihlalleri açısından önemli bir dönüm noktası oluşturdu. Bu süreçte, darbe teşebbüsüne katılanların 246 sivilin ölümüne ve 2 binden fazlasının yaralanmasına neden olduğu belirtiliyor. OHAL döneminin başlamasıyla birlikte, 100 binden fazla kamu görevlisi açığa alındı ve 80 bine yakın kamu çalışanı görevden ihraç edildi. Yüksek Seçim Kurulu kararıyla 3 bin 698 hakim ve savcı meslekten çıkarıldı. Bu dönemde, 90 binden fazla insan gözaltına alındı ve 36 binden fazla kişi tutuklandı. Tutuklular arasında 2 bin 500'den fazla hakim ve savcı ile 6 bin 500 askeri personel de yer almakta. Ayrıca, en az 146 gazeteci ve yazar tutuklu bulunuyor.
Cezaevi Durumu
Cezaevleri konusundaki durum da raporda ifade edilen önemli bir başlık arasında. Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un geçici 32'nci maddesi ile birçok adli suçlunun yararlanacağı şekilde şartlı salıverme süresi üçte ikiden ikide bire indirildi ve bununla birlikte tahliyeler gerçekleşti. Bu değişiklik sayesinde yaklaşık 40 bin kişinin tahliye edildiği bilgisi paylaşılıyor. 1 Kasım itibarıyla cezaevlerinde bulunan tutuklu ve hükümlü sayısının 197 bin 297'ye ulaştığı belirtiliyor. Bu sayı, AKP'nin iktidara geldiği dönemde 59 bin 429 iken, günümüzdeki durumu daha net bir şekilde göstermektedir.
Toplantı ve Gösteri Özgürlüğü
Son olarak, toplantı ve gösteri özgürlüğü ile ilgili de endişe verici bilgiler sunulmakta. Kolluk kuvvetlerinin toplantı ve gösterilere yönelik müdahaleleri sonucunda yaklaşık bin 500 kişi yaralanırken, 352 toplantı ve gösteriye müdahale edilmiştir. Bu durum, Türkiye'de sivil toplumun ve demokratik hakların kullanımına yönelik kısıtlamaların arttığını göstermektedir. İnsan hakları savunucularının raporu, ülkedeki bu olumsuz tablonun gün geçtikçe daha da kötüleştiğine dikkat çekiyor.
