Türkiye’de akaryakıt fiyatlarında yılbaşından bu yana yaşanan hızlı yükseliş sürücüler kadar üretici ve taşımacıların da gündeminde. Benzinin litre fiyatı 80 TL’yi, motorinin litre fiyatı ise bazı bölgelerde 90 TL’yi aşarken, bu hafta yapılması beklenen yeni zamla birlikte motorinde 100 TL sınırına yaklaşılabileceği belirtiliyor.
Ekonomist Prof. Dr. Hakkı Hakan Yılmaz’ın ortalama fiyatlar üzerinden yaptığı hesaplamaya göre motorinin litre fiyatı 2026 yılının başından bu yana yüzde 72,4 arttı. Benzindeki artış ise aynı dönemde yüzde 50,5 olarak hesaplandı. Böylece akaryakıt fiyatlarındaki yükseliş, yılın ilk sekiz ayında oluşan yüzde 22,1’lik genel enflasyonun oldukça üzerinde gerçekleşti.
Ancak motorinin litre fiyatının 100 TL’ye ulaşması henüz kesinleşmiş bir tarife değil. Bu seviye, hafta içinde yapılması beklenen zammın büyüklüğüne ve şehirler arasındaki dağıtım maliyetlerine bağlı bir tahmin olarak öne çıkıyor. Akaryakıt fiyatları; il, ilçe, bayi ve dağıtım şirketine göre küçük farklılıklar gösterebiliyor.
Motorin fiyatı 100 TL olacak mı?
Prof. Dr. Hakkı Hakan Yılmaz, beklenen zam sonrasında motorinin litre fiyatının 100 TL sınırına yaklaşabileceğini ifade etti. Özellikle mevcut fiyatların 90 TL’nin üzerinde olduğu bölgelerde yeni artışın ardından üç haneli seviyelerin gündeme gelebileceği değerlendiriliyor.
Yılmaz’ın hesaplamasına göre eşel mobil mekanizması uygulanmamış olsaydı, yılbaşından bu yana motorindeki artış yüzde 90,7’ye, benzindeki artış ise yüzde 81,1’e ulaşacaktı. Böyle bir durumda motorinin litre fiyatının 103 TL, benzinin litre fiyatının da 90,1 TL seviyesinde olması bekleniyordu.
Eşel mobil sistemi kapsamında akaryakıt fiyatlarındaki artışın bir bölümü Özel Tüketim Vergisi üzerinden dengeleniyor. Bu uygulama, uluslararası ürün fiyatları veya döviz kurundaki yükselişin pompa fiyatlarına bütünüyle yansımasını belirli ölçüde sınırlandırıyor.
Brent petrol düşerse akaryakıt ucuzlar mı?
Akaryakıt fiyatlarının belirlenmesinde Brent petrol fiyatı ve dolar kuru önemli rol oynuyor. Ancak motorinin pompa fiyatındaki değişim yalnızca ham petrolün uluslararası piyasalardaki hareketine bağlı değil.
Rafineri kapasitesindeki sıkışıklık, motorin arzındaki yetersizlik ve yükselen taşıma maliyetleri de fiyatlar üzerinde baskı oluşturuyor. Motorin ile ham petrol arasındaki rafineri fiyat farkının yüksek kalması, Brent petrolde yaşanabilecek düşüşün pompaya aynı oranda yansımamasına neden olabiliyor.
Bu nedenle uluslararası petrol fiyatlarının gerilemesi, benzin ve motorinde hemen ve aynı ölçüde indirim yapılacağı anlamına gelmiyor. Döviz kurundaki hareketler, rafineri çıkış fiyatları, vergi kalemleri ve dağıtım giderleri de nihai satış fiyatını etkiliyor.
Akaryakıt zammı enflasyonu nasıl etkiler?
Motorindeki yükseliş yalnızca özel araç sahiplerinin yakıt giderlerini artırmıyor. Tarımda kullanılan makinelerden yük ve yolcu taşımacılığına, imalat sanayisinden ürünlerin marketlere ulaştırılmasına kadar birçok alanda motorin temel maliyet unsurları arasında yer alıyor.
Akaryakıt fiyatlarının artması, üretim ve nakliye maliyetleri üzerinden başta gıda olmak üzere çok sayıda mal ve hizmetin fiyatına yansıyabiliyor. Çiftçilerin ekim, hasat ve taşıma giderlerinin yükselmesi tarımsal üretim maliyetini artırırken, lojistik sektöründeki maliyet artışı da ürünlerin son satış fiyatını etkiliyor.
Yılmaz’ın tahminlerine göre temmuz-eylül dönemindeki ortalama fiyat artışının motorinde yüzde 30’a, benzinde yüzde 23,3’e ulaşması bekleniyor. Ağustos ve eylül aylarını kapsayan ortalama artış tahmini ise motorin için yüzde 16,3, benzin için yüzde 12,8 seviyesinde bulunuyor.
Akaryakıt fiyatlarındaki artışın yalnızca eylül ayı enflasyonuna doğrudan etkisinin yaklaşık 0,39 puan olabileceği hesaplanıyor. Eylül sonu itibarıyla dokuz aylık birikimli etkinin ise 1,63 puana ulaşabileceği öngörülüyor. Ulaştırma, gıda ve üretim maliyetlerinde oluşabilecek dolaylı etkilerle toplam baskının daha da artabileceği belirtiliyor.
Vergi indirimi önerisi gündemde
Yılmaz, fiyat artışının vatandaşlar ve üreticiler üzerindeki etkisini azaltmak için akaryakıttaki ÖTV ve KDV yükünün geçici olarak düşürülmesini önerdi. Tarım ve imalat sanayisine yönelik geçici mali destek programlarının uygulanması, düşük gelirli haneler ile emeklilere verilen desteklerin artırılması da dile getirilen öneriler arasında yer aldı.
Akaryakıt fiyatlarının önümüzdeki günlerde izleyeceği yön açısından Brent petrol, döviz kuru ve rafineri ürün fiyatlarındaki hareketler belirleyici olacak. Sürücüler ise beklenen zammın kesinleşip kesinleşmeyeceğini ve motorinin litre fiyatının hangi şehirlerde 100 TL sınırına yaklaşacağını takip ediyor.
