Avrupa Birliği’nin genişleme gündemine bu kez Avrupa kıtasının dışından bir ülke girdi. Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Kanada’nın birliğin ilk “ortak üyesi” olabilmesi için yeni bir üyelik modeli üzerinde çalışılmasını önerdi.
Von der Leyen, Strasbourg’da düzenlenen Avrupa Parlamentosu oturumundaki Birliğin Durumu konuşmasında Kanada Başbakanı Mark Carney’e seslendi. Avrupa Birliği ile Kanada’nın demokrasi, savunma, yapay zekâ, iklim değişikliği, enerji, kritik ham maddeler ve tedarik zincirleri gibi önemli konularda benzer yaklaşımlara sahip olduğunu belirten von der Leyen, ilişkilerin daha ileri bir seviyeye taşınmasını istedi.
Teklifin kabul edilmesi durumunda Kanada, Avrupa Birliği’nin ilk ortak üyesi olacak. Bununla birlikte öneri, Kanada’nın AB’ye tam üye olarak katılacağı veya üyeliğinin kesinleştiği anlamına gelmiyor.
Kanada Avrupa Birliği’ne üye mi olacak?
Kanada’nın Avrupa Birliği’ne üyeliği konusunda alınmış kesinleşmiş bir karar bulunmuyor. Gündeme getirilen model, tam üyelikten farklı bir “ortak üyelik” statüsüne dayanıyor.
Ancak mevcut Avrupa Birliği anlaşmalarında bu isimle düzenlenmiş resmî bir üyelik kategorisi yer almıyor. Bu nedenle modelin hangi siyasi ve ekonomik hakları kapsayacağı, Kanada’nın karar süreçlerine katılıp katılmayacağı ve Avrupa tek pazarına erişimin hangi şartlara bağlanacağı henüz bilinmiyor.
Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı’nın önerisi tek başına ortak üyelik statüsünün oluşturulması için yeterli olmayacak. Sürecin ilerleyebilmesi için AB üyesi ülkelerin onayı ve yeni statünün hukuki çerçevesinin hazırlanması gerekecek.
Kanada Başbakanı Mark Carney daha önce Avrupa Birliği ile özel ve benzersiz bir ittifak kurmak istediklerini ancak tam üyelik arayışında olmadıklarını açıklamıştı. Bu nedenle ortak üyelik modelinin siyasi birlikten çok belirli sektörlerde ileri düzey entegrasyona dayanabileceği değerlendiriliyor.
Hangi alanlarda iş birliği yapılacak?
Avrupa Birliği ile Kanada arasında oluşturulması planlanan yeni ortaklıkta teknoloji, savunma sanayisi, enerji, kritik ham maddeler, akıllı üretim ve dijital güvenlik başlıkları öne çıkıyor.
Tarafların ortak bir teknoloji ittifakı oluşturması, savunma sanayilerini daha uyumlu hale getirmesi ve Arktik bölgesinde ortak projeler geliştirmesi planlanıyor. Yapay zekâ düzenlemeleri, iklim politikaları ve güvenli tedarik zincirleri de yeni iş birliği modelinin temel alanları arasında gösteriliyor.
Kanada ile Avrupa Birliği arasında hâlihazırda kapsamlı bir ekonomik ve ticaret anlaşması bulunuyor. Buna karşılık yeni modelin ticari ilişkilerin ötesine geçerek ekonomik güvenlik, savunma ve stratejik yatırımları kapsaması hedefleniyor.
Süreç ne zaman netleşecek?
Kanada’nın ortak üyeliğine ilişkin ayrıntıların, ekim ayında Montreal’de düzenlenmesi planlanan Kanada-Avrupa Birliği zirvesinde ele alınması bekleniyor. Zirvede ortak üyelik kavramının kapsamı, uygulanması için gerekli hukuki düzenlemeler ve tarafların üstleneceği yükümlülükler görüşülebilecek.
Avrupa Birliği içinde teklif konusunda henüz ortak bir görüş oluşmuş değil. Bazı ülkelerin hukuki dayanağı bulunmayan esnek üyelik modellerine mesafeli yaklaşabileceği belirtiliyor. Yeni modelin, uzun süredir tam üyelik için reform yapan aday ülkelerde tartışma yaratma ihtimali de bulunuyor.
AB’ye üyelik için bekleyen ülkeler hangileri?
Avrupa Birliği’nin mevcut 27 üyesi bulunuyor. Türkiye, Arnavutluk, Bosna-Hersek, Gürcistan, Moldova, Karadağ, Kuzey Makedonya, Sırbistan ve Ukrayna resmî aday ülkeler arasında yer alıyor. Kosova ise potansiyel aday olarak değerlendiriliyor.
Bu ülkelerin üyelik süreçleri siyasi, ekonomik ve hukuki kriterlere göre ayrı ayrı yürütülüyor. Müzakerelerin tamamlanması, tüm üye devletlerin onayı ve katılım anlaşmasının kabul edilmesi gerekiyor. Dolayısıyla aday ülke statüsü, otomatik veya belirli bir tarihte gerçekleşecek üyelik anlamına gelmiyor.
Kanada için önerilen ortak üyelik modeli ise mevcut aday ülkelerin tam üyelik süreçlerinden farklı olacak. Modelin hayata geçirilmesi halinde Avrupa Birliği, tam üyelik ile geleneksel ortaklık arasında yeni bir ilişki kategorisi oluşturmuş olacak.
Bu nedenle son gelişme “Kanada Avrupa Birliği’ne girdi” şeklinde değerlendirilmemeli. Şu aşamada söz konusu olan, Kanada’yı AB’ye daha güçlü biçimde bağlamayı amaçlayan siyasi bir teklif. Teklifin uygulanabilir bir üyelik modeline dönüşüp dönüşmeyeceği, yapılacak görüşmelerin ve AB ülkelerinin kararlarının ardından netleşecek.
