Küresel piyasaların yakından izlediği ABD-Çin görüşmelerinin ardından iki ülke arasında varılan anlaşmaların ayrıntıları netleşmeye başladı. Beyaz Saray’ın 17 Mayıs 2026 tarihli açıklamasına göre ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, ticaret, yatırım, tarım ürünleri, kritik mineraller ve havacılık başlıklarında bir dizi konuda mutabakata vardı. Açıklamada, bu temasın 2017’den bu yana bir ABD başkanının Çin’e yaptığı ilk ziyaret olduğu vurgulandı.
Yeni mutabakat, özellikle ticaret savaşları, gümrük vergileri, tarım ürünleri ihracatı ve tedarik zinciri sorunları nedeniyle uzun süredir dalgalı seyreden ABD-Çin ekonomik ilişkilerinde dikkat çeken bir adım olarak değerlendiriliyor. Anlaşmanın en çok öne çıkan başlıkları ise Çin’in Boeing uçak alımı, ABD tarım ürünlerine yönelik alım taahhüdü, et ve kanatlı ürünlerde pazar erişimi ve kritik mineral tedarik zincirlerine ilişkin düzenlemeler oldu.
Çin 200 Boeing uçağı alacak
Anlaşmanın en dikkat çeken maddelerinden biri havacılık sektörünü ilgilendiriyor. Beyaz Saray açıklamasında Çin’in, Çinli havayolu şirketleri adına 200 Amerikan yapımı Boeing uçağı alımını onayladığı belirtildi. Bu alımın, Çin’in 2017’den bu yana Amerikan yapımı Boeing uçakları için verdiği ilk büyük taahhüt olduğu ifade edildi.
Boeing anlaşması, ABD imalat sektörü açısından önemli bir gelişme olarak görülüyor. Beyaz Saray, bu alımın yüksek nitelikli istihdamı destekleyeceğini savunurken, ticaret çevreleri de kararın iki ülke arasındaki ekonomik temasların yeniden canlanması bakımından sembolik öneme sahip olduğunu değerlendiriyor.
Çin ABD’den yıllık 17 milyar dolarlık tarım ürünü alacak
ABD-Çin anlaşmasının bir diğer kritik başlığı tarım ürünleri oldu. Açıklamaya göre Çin, 2026 yılı için orantılı olmak üzere 2027 ve 2028 yıllarında ABD’den yıllık en az 17 milyar dolarlık tarım ürünü satın alacak. Bu taahhüdün, daha önce Ekim 2025’te verilen soya fasulyesi alım taahhütlerine ek olarak yapılacağı bildirildi.
Bu madde, özellikle ticaret gerilimlerinden olumsuz etkilenen ABD’li çiftçiler açısından yakından takip ediliyor. Reuters’ın aktardığı bilgilere göre ABD’nin Çin’e tarım ihracatı önceki tarife gerilimleri nedeniyle ciddi düşüş yaşamıştı. Bu nedenle yeni alım taahhüdü, Washington tarafından tarım sektörü için önemli bir kazanım olarak sunuluyor.
ABD eti ve kanatlı ürünleri için pazar erişimi genişliyor
Anlaşma yalnızca genel tarım ürünleriyle sınırlı kalmadı. Çin’in, ABD sığır eti için pazar erişimini yeniden genişleteceği de açıklandı. Beyaz Saray’a göre Çin, 400’den fazla ABD sığır eti tesisinin süresi dolan onaylarını yeniledi ve yeni tesisleri listeye ekledi. Ayrıca Çin’in, ABD düzenleyici kurumlarıyla çalışarak sığır eti tesislerine yönelik askıya almaları kaldırmaya yönelik adım atacağı belirtildi.
Kanatlı ürünlerde de benzer bir düzenleme gündeme geldi. Çin’in, ABD Tarım Bakanlığı tarafından yüksek patojenli kuş gribinden arındırılmış kabul edilen eyaletlerden kanatlı ürün ithalatını yeniden başlattığı duyuruldu. Bu madde, gıda ticaretindeki teknik engellerin azaltılması bakımından önemli görülüyor.
Kritik mineraller anlaşmada öne çıktı
ABD ile Çin arasındaki mutabakatın en stratejik başlıklarından biri de kritik mineraller oldu. Beyaz Saray açıklamasında Çin’in, nadir toprak elementleri ve diğer kritik minerallerin tedarik zincirindeki aksaklıklara ilişkin ABD’nin endişelerini ele alacağı belirtildi. Açıklamada itriyum, skandiyum, neodimyum ve indiyum gibi minerallerin adı özellikle geçti.
Kritik mineraller; savunma sanayisi, elektrikli araçlar, yarı iletkenler, yenilenebilir enerji ve yüksek teknoloji üretimi için stratejik önem taşıyor. Bu nedenle söz konusu başlık, anlaşmanın yalnızca ticaret değil, aynı zamanda teknoloji ve tedarik güvenliği boyutuna da sahip olduğunu gösteriyor.
Ticaret ve yatırım konseyleri kurulacak
İki ülke, ekonomik ilişkileri yönetmek için yeni kurumsal mekanizmalar oluşturma konusunda da anlaştı. Beyaz Saray açıklamasında ABD-Çin Ticaret Kurulu ve ABD-Çin Yatırım Kurulu adlı iki yeni yapının kurulacağı belirtildi. Ticaret Kurulu’nun hassas olmayan ürünlerde ikili ticareti yönetmesi, Yatırım Kurulu’nun ise yatırım konularında hükümetler arası bir forum işlevi görmesi planlanıyor.
Çin tarafına yakın Şinhua kaynaklı haberlerde de iki ülkenin ticaret ve yatırım konseyleri kurma konusunda mutabakata vardığı, bu mekanizmaların tarım ürünlerinde pazar erişimi ve ikili ticaretin genişletilmesi için kullanılacağı aktarıldı. Ayrıca Şi Cinping’in sonbaharda ABD’ye ziyarette bulunacağı bildirildi.
Gümrük vergileri konusunda ne söylendi?
Anlaşmanın ardından en çok merak edilen sorulardan biri “ABD-Çin gümrük vergileri düşecek mi?” oldu. Ekonomim’in aktardığına göre Trump, dönüş yolunda gazetecilere yaptığı açıklamada liderler görüşmesinde tarifelerin ele alınmadığını söyledi ve “Tarifeler hakkında konuşmadık” ifadelerini kullandı.
Buna rağmen ticaret ve yatırım konseylerinin kurulması, önümüzdeki dönemde gümrük vergileri, pazar erişimi ve ticari engellerin daha düzenli biçimde ele alınabileceği yorumlarına yol açtı. Bu nedenle anlaşma, tüm sorunları çözen nihai bir ticaret anlaşması olmaktan çok, ABD-Çin ekonomik ilişkilerinde yeni bir müzakere zemini olarak öne çıkıyor.
ABD-Çin anlaşması kısa özet
ABD ile Çin arasında açıklanan mutabakata göre Çin 200 Boeing uçağı alımını onayladı, ABD’den yıllık en az 17 milyar dolarlık tarım ürünü satın alma taahhüdünde bulundu, sığır eti ve kanatlı ürünlerde pazar erişimini genişletme adımı attı. Ayrıca iki ülke ticaret ve yatırım konseyleri kurma konusunda anlaştı. Kritik mineraller ve nadir toprak elementleri de anlaşmanın stratejik başlıkları arasında yer aldı.
