Yakın zamanda uçak bileti almayı planlayan yolcuları ilgilendiren önemli bir gelişme yaşandı. Avrupa’da jet yakıtı arzında ortaya çıkan sıkışıklık, havayolu şirketlerinin maliyetleri üzerinde yeni bir baskı oluşturdu. Jet yakıtı stoklarının son yedi yılın en düşük seviyesine gerilemesinin ardından uçak bileti fiyatlarında artış yaşanabileceği belirtiliyor.
Ortadoğu’dan Avrupa’ya gerçekleştirilen jet yakıtı sevkiyatlarında yaşanan ciddi düşüş, kıtanın geleneksel tedarik zincirini olumsuz etkiledi. Bölgeden yapılan sevkiyatların aksaması, Avrupa’nın jet yakıtı ithalatının yaklaşık yarısında kayıp yaşanmasına neden oldu.
Avrupa ülkeleri ortaya çıkan açığı kapatabilmek için Nijerya, ABD, Kanada ve Güney Kore gibi daha uzak tedarikçilere yöneldi. Ancak yakıtın daha uzun mesafelerden taşınması, navlun ve lojistik giderlerinin yükselmesine yol açıyor. Bu durum, havayolu şirketlerinin karşılaştığı toplam yakıt maliyetini artırabilecek önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Jet yakıtı stokları yedi yılın dibinde
Avrupa’nın önemli petrol rafineri, ticaret ve depolama merkezlerinden Amsterdam-Rotterdam-Antwerp bölgesindeki bağımsız jet yakıtı stokları, 10 Eylül haftasında son yedi yılın en düşük seviyesine geriledi.
Söz konusu bölgedeki stok miktarı, Avrupa’nın jet yakıtı piyasasındaki arz koşullarını göstermesi açısından önemli bir ölçüt olarak kabul ediliyor. Stokların kritik seviyelere düşmesi, tedarik zincirinde yaşanabilecek yeni bir aksamanın fiyatlar üzerindeki etkisini daha da artırabileceğine işaret ediyor.
Avrupa’nın yılın dördüncü çeyreğinde günlük yaklaşık 510 bin varil jet yakıtı açığıyla karşı karşıya kalabileceği tahmin ediliyor. Aynı dönemde ABD’de günlük 18 bin varil, Asya-Pasifik bölgesinde ise 419 bin varil arz fazlası oluşması bekleniyor.
Bu tablo, Avrupa’nın ilerleyen aylarda uzak bölgelerden daha fazla jet yakıtı ithal etmek zorunda kalabileceğini gösteriyor. Yakıtın ABD, Afrika ve Asya’dan taşınmasının Avrupa’daki havayolu şirketlerinin maliyetlerini artırabileceği belirtiliyor.
Güney Kore’den sevkiyat dört yılın zirvesinde
Avrupa’nın jet yakıtı ihtiyacını karşılamak için yöneldiği ülkelerin başında Güney Kore geliyor. Güney Kore’den Avrupa’ya gerçekleştirilen jet yakıtı sevkiyatının eylül ayında günlük yaklaşık 129 bin varile ulaşması bekleniyor.
Bu miktar, Ekim 2022’den bu yana kaydedilen en yüksek aylık sevkiyat seviyesine işaret ediyor. Güney Kore’deki rafinerilerin jet yakıtı üretimi de temmuz ayında yaklaşık 13,89 milyon varile ulaşarak son yedi yılın en yüksek seviyesine çıktı.
Aynı dönemde ülkedeki rafinerilerin işlediği ham petrol miktarı, bir önceki aya göre yüzde 16 artarak günlük 2,7 milyon varile yükseldi. Buna rağmen Asya’dan gerçekleştirilen sevkiyatların Avrupa’da beklenen yakıt açığını tamamen kapatmaya yetmeyebileceği ifade ediliyor.
Uçak biletlerine ne kadar zam gelecek?
Uçak biletlerine uygulanacak kesin bir zam oranı henüz açıklanmadı. Havayolu şirketleri tarafından bütün uçuşları kapsayan ortak bir fiyat artışı kararı da bulunmuyor. Mevcut gelişmeler, jet yakıtı krizinin devam etmesi halinde bilet fiyatlarının yükselebileceğine ilişkin güçlü bir risk oluşturuyor.
Artışın miktarı; havayolu şirketlerinin yakıtı hangi fiyattan temin ettiğine, önceden yaptığı yakıt anlaşmalarına, döviz kurlarına, uçuşun doluluk oranına, rotaya ve seyahat tarihine göre değişebilir. Bu nedenle bütün uçak biletlerinde aynı oranda zam yapılması beklenmiyor.
Özellikle Avrupa içindeki uçuşlarda ve Avrupa bağlantılı uluslararası seferlerde yakıt maliyetlerinin fiyatlara daha hızlı yansıması mümkün olabilir. Türkiye’den Avrupa ülkelerine düzenlenen uçuşlar da bölgedeki yakıt fiyatları ve havayolu şirketlerinin maliyet politikalarına bağlı olarak gelişmelerden etkilenebilir.
Türkiye’deki iç hat uçuşları için ise bu gelişmeye bağlı olarak açıklanmış yeni bir tavan fiyat kararı bulunmuyor. Avrupa’daki jet yakıtı krizi ile Türkiye’de uygulanan iç hat tavan fiyat sistemi birbirinden ayrı değerlendiriliyor.
Bilet alacaklar fiyatları yakından takip ediyor
Yakın tarihte seyahat planlayan yolcular açısından fiyatların erken kontrol edilmesi önem taşıyor. Uçuş tarihi yaklaştıkça azalan koltuk sayısı, artan talep ve olası yakıt maliyeti değişiklikleri bilet ücretlerinin yükselmesine neden olabilir.
Avrupa’daki jet yakıtı stoklarının seyri, Ortadoğu’dan yapılan sevkiyatların yeniden artıp artmayacağı ve alternatif tedarikçilerden gelecek yakıt miktarı, önümüzdeki dönemde uçak bileti fiyatlarının yönünü belirleyecek temel gelişmeler arasında bulunuyor.
