CHP Malatya Milletvekili ve TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu Sözcüsü Veli Ağbaba, bazı kanunlarda değişiklik öngören torba yasa görüşmelerinde dikkat çeken değerlendirmelerde bulundu. Teklif ile Cumhurbaşkanına, işsizlik primi devlet katkısını yarıya kadar düşürme yetkisi verilmesini eleştiren Ağbaba, Türkiye’de işsizlik sorununun giderek ağırlaştığını söyledi.
Konuşmasında özellikle genç işsizliği, üniversite mezunlarının yaşadığı istihdam sorunu, İşsizlik Fonu’nun kullanımı ve toplumsal etkiler üzerinde duran Ağbaba, mevcut tablonun yalnızca ekonomik değil sosyal sonuçlar da doğurduğunu ifade etti.
“Üniversite mezunu işsizlik genel işsizliği geçti”
Türkiye’de üniversite mezunu işsizliğinin genel işsizlik oranını geçtiğini belirten Ağbaba, 25-34 yaş arasındaki işsizlerin yüzde 49’unun yükseköğrenim mezunu olduğunu söyledi. Bu durumun gençlerin artık üniversite eğitiminin bile iş sahibi olmaya yetmeyeceğini düşünmesine yol açtığını ifade eden Ağbaba, üniversite mezunlarının iş bulma ihtimalinin giderek azaldığını savundu.
Ağbaba, bu tabloyu “diplomalı işsizler ordusu” olarak tanımlarken, eğitimli gençlerin gelecek umutlarının zayıfladığını dile getirdi.
“Ev genci” vurgusu yaptı: İki gençten biri işsiz
AK Parti döneminde “ev genci” kavramının ortaya çıktığını söyleyen Ağbaba, ne çalışan ne de eğitimine devam eden milyonlarca genç bulunduğunu belirtti. Kimi verilere göre 6,5 milyon civarında ev genci olduğunu ifade eden Ağbaba, gençlerin üretim ve eğitim dışında kalmasının ciddi bir toplumsal sorun haline geldiğini dile getirdi.
Genel işsizlik tablosuna da değinen Ağbaba, geniş tanımlı işsizliğin yüzde 30’a yükseldiğini, yaklaşık 12 milyon kişinin bu kapsamda işsiz olduğunu söyledi. Kadınlarda işsizliğin yüzde 39’a ulaştığını, gençlerde ise durumun daha ağır olduğunu belirten Ağbaba, neredeyse iki gençten birinin işsiz durumda bulunduğunu savundu.
Türkiye’de işsizlik sorununun Avrupa ortalamasının üzerinde olduğunu söyledi
Ağbaba, toplam nüfusta çalışabilir durumda olan 66 milyon kişiden yalnızca 22,6 milyonunun çalışabildiğini ifade etti. Türkiye’de geniş tanımlı işsizliğin Avrupa ortalamasının 2,4 katına çıktığını söyleyen Ağbaba, bunun devasa bir istihdam krizine işaret ettiğini belirtti.
Ortaya çıkan ekonomik darboğazın toplumda daha büyük bir çöküşe neden olduğunu savunan Ağbaba, Türkiye’nin Cumhuriyet tarihi boyunca görülmeyen ölçekte bir ekonomik krizle karşı karşıya olduğunu dile getirdi.
İşsizliğin sosyal sonuçlarına dikkat çekti
Konuşmasında işsizliğin sadece ekonomik değil, sosyal problemlerin de kaynağı haline geldiğini vurgulayan Ağbaba, uyuşturucu kullanımındaki artışa dikkat çekti. Özellikle sentetik uyuşturucu kullanımında ciddi yükseliş yaşandığını ifade eden Ağbaba, bunun işsizlikle bağlantılı olduğunu savundu.
2024 yılında uyuşturucu nedeniyle yaşamını yitiren 427 kişiden 204’ünün sentetik bonzai, 142’sinin ise metamfetamin nedeniyle hayatını kaybettiğini belirten Ağbaba, gençlerin göz göre göre ölüme sürüklendiğini söyledi.
Cumhurbaşkanına verilen yeni yetkiyi eleştirdi
Torba yasa teklifiyle Cumhurbaşkanına yüzde 1 olan işsizlik sigortası katkı payını yarıya kadar artırma veya azaltma yetkisi verilmesini eleştiren Ağbaba, bunun gelecekte mutlaka kullanılacağını savundu. Plan ve Bütçe Komisyonu’nda bu yetkinin kullanılmayabileceğinin söylendiğini hatırlatan Ağbaba, verilen bu tür yetkilerin pratikte hayata geçirileceğini ifade etti.
İşsizlik ödeneği koşullarının genişletilmesi gerektiğini yıllardır söylediklerini belirten Ağbaba, bu konunun 2023 seçim vaatleri arasında da yer aldığını hatırlattı.
“Başvuranların yarısı işsizlik maaşı alamıyor”
Ağbaba, 2025 yılında 1 milyon 840 bin kişinin işsizlik maaşı için başvurduğunu, ancak yalnızca 881 bin kişinin bu destekten yararlanabildiğini söyledi. Buna göre başvuranların yüzde 52’sinin işsizlik maaşı alamadığını vurgulayan Ağbaba, işsiz olup başvurmayanlar da düşünüldüğünde tablonun daha ağır olduğunu ifade etti.
Her 100 işsizden yalnızca 16’sının işsizlik maaşı alabildiğini belirten Ağbaba, geri kalan 84 kişinin bu haktan yararlanamadığını söyledi. İşsizlik maaşına erişim için son üç yılda en az 600 gün prim ödeme şartı bulunduğunu hatırlatan Ağbaba, işverenlerin sık yaptığı giriş-çıkış işlemleri nedeniyle birçok kişinin bu haktan mahrum kaldığını dile getirdi.
İşsizlik Fonu’nun amacından uzaklaştığını savundu
İşsizlik Fonu’nun zamanla işverene destek fonuna dönüştüğünü öne süren Ağbaba, 2025 yılı sonu itibarıyla fon varlığının yaklaşık 628 milyar lira olduğunu, 2026 yılında ise 151 milyar lira daha gelir fazlası beklendiğini söyledi. Bu kaynağın gerçek amacının işsize destek vermek olduğunu vurgulayan Ağbaba, fondaki büyüklüğe rağmen işçiye ayrılan payın sınırlı kaldığını savundu.
2025 sonunda fondaki 628 milyar liralık varlık içinde işsizlik ödeneği olarak ödenen miktarın 80 milyar lira, işverene aktarılan kaynağın ise 97 milyar lira olduğunu belirten Ağbaba, üç yılda işsizlik sigortası giderlerinin yalnızca yüzde 7’sinin işçiye, yüzde 54’ünün ise işverene verildiğini söyledi.
Ağbaba’dan sosyal devlet ve işsizlik eleştirisi
Veli Ağbaba, konuşmasının genelinde Türkiye’de işsizliğin derinleştiğini, gençlerin eğitim alsa da iş bulamadığını ve İşsizlik Fonu’nun temel amacından uzaklaştırıldığını savundu. Mevcut düzenlemelerin işsizleri korumak yerine yeni yetkiler ve kısıtlamalar getirdiğini ileri süren Ağbaba, işsizliğin hem ekonomik hem sosyal açıdan daha büyük sonuçlar doğurduğunu vurguladı.
