Anayasa Mahkemesi, nüfusu 2 binin altına düşen belediyelerin köye dönüştürülmesini öngören düzenlemeye ilişkin yaptığı incelemede, iptal istemini reddetti. CHP tarafından yapılan başvuruda, 8 Haziran 2025 tarihli ve 7551 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 14. maddesiyle, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 11. maddesinin ikinci fıkrasının yeniden düzenlenen birinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğu ileri sürülmüştü.
Başvuruda yalnızca söz konusu hükmün iptali değil, aynı zamanda yürürlüğünün durdurulması da talep edildi. Ancak Anayasa Mahkemesi, yaptığı değerlendirme sonucunda hem iptal talebini hem de yürürlüğün durdurulması istemini oy birliğiyle reddetti.
CHP, nüfus kaybı ve hukuki güvenlik vurgusu yaptı
CHP’nin Anayasa Mahkemesi’ne sunduğu dilekçede, nüfusu 2 binin altına düşen belediyelerin doğrudan köye dönüştürülmesini öngören düzenlemenin kamu yararına uygun olmadığı savunuldu. İtiraz gerekçesinde, böyle bir dönüşümün belde ve köylerdeki nüfus kaybını daha da artırabileceği ifade edildi.
Dilekçede ayrıca, bu tür bir uygulamanın nüfusun büyükşehirler gibi daha kalabalık idari birimlerde yoğunlaşmasına yol açabileceği görüşüne yer verildi. CHP, dinamik bir yapıya sahip nüfus sayım sistemi verilerine dayanılarak idari yapıların ani biçimde değiştirilebileceğini, bunun da hukuki belirlilik ve hukuki güvenlik ilkeleriyle bağdaşmadığını ileri sürdü.
Başvuruda, belediyelerin statüsünde yalnızca nüfus verileri temel alınarak yapılacak değişikliklerin, yerel yönetim yapısı üzerinde doğrudan ve kalıcı etkiler oluşturabileceği yönünde itirazlar dile getirildi.
Yüksek Mahkeme gerekçesini açıkladı
Anayasa Mahkemesi’nin gerekçesinde, dava konusu kuralın nüfusu 2 binin altına düşen belediyelerin köye dönüştürülmesini öngördüğü belirtildi. Kararda, 5393 sayılı Kanun’da ya da kanun düzeyinde başka bir mevzuatta, belediyelerin veya köylerin kurulması ile tüzel kişiliklerinin kaldırılmasına hangi makam tarafından ve hangi usulle karar verileceğine ilişkin açık bir düzenleme bulunmadığı ifade edildi.
Bununla birlikte Yüksek Mahkeme, belediyelerin kurulması ve tüzel kişiliklerinin kaldırılmasının kanunla ya da Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile yapılmasının anayasal bir zorunluluk olduğuna dikkat çekti. Bu nedenle mahkeme, kural uyarınca nüfusu 2 binin altına düşen belediyelerin köye dönüştürülme usulünün de yine kanunla veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile gerçekleştirileceğini vurguladı.
Mahkeme bu çerçevede, düzenlemede Anayasa’nın 123. maddesine aykırı bir yön bulunmadığını değerlendirdi.
“Kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında” değerlendirmesi
Kararın gerekçesinde, belediyenin köye dönüştürülmesi meselesinin mahalli idarelerin özerkliği ilkesi kapsamında ele alındığı görüldü. Anayasa Mahkemesi, nüfusu 2 binin altına düşen belediyelerin köye dönüştürülmesine ilişkin usul ve esasların kanunda düzenlendiğini, ayrıca belediyelerin tüzel kişiliğinin kaldırılmasının ilk mahalli idareler seçimlerinde uygulanmasının öngörüldüğünü belirtti.
Bu durumun, kanun koyucunun takdir yetkisi çerçevesinde oluşturulduğu ifade edilen gerekçede, düzenlemenin hukuk devleti ilkesiyle, kamu tüzel kişiliğinin kanunla kaldırılması ilkesiyle ve mahalli idarelerin özerkliği ilkesiyle çelişmediği kaydedildi.
Mahkeme, tüm bu değerlendirmeler doğrultusunda dava konusu kuralın Anayasa’nın 2, 123 ve 127. maddelerine aykırı olmadığı sonucuna ulaştı. Böylece CHP’nin yaptığı iptal başvurusu reddedilmiş oldu.
Karar oy birliğiyle alındı
Anayasa Mahkemesi’nin kararı oy birliğiyle vermesi de dikkat çekti. Böylece nüfusu 2 binin altına düşen belediyelerin köye dönüştürülmesini öngören düzenleme yürürlükte kalmaya devam edecek. Kararda, düzenlemenin anayasal sınırlar içinde kaldığı ve yerel idare yapısına ilişkin düzenleme yetkisinin kanun koyucunun takdir alanında bulunduğu değerlendirmesi öne çıktı.
Verilen bu karar, yerel yönetimlerin statüsüne ilişkin tartışmalarda yeni bir hukuki çerçeve oluştururken, belediyelerin nüfus kriterine bağlı olarak gelecekte nasıl bir idari statüyle devam edeceği konusunu da yeniden gündeme taşıdı.
