Mahfi Eğilmez'in yazısı şu şekilde:
Son günlerde yeni bir keşif yapıldı ve birdenbire Türkiye’nin GSYH sıralamasında dünyada 13’üncü sırada olduğu konuşulmaya başlandı. Aslında bu veri öteden beri IMF’nin Dünya Ekonomik Görünümü Veri Tabanında (World Economic Outlook Database) durup duruyordu ama nedense biz yeni keşfettik ve keşfeder etmez Türkiye’nin nerelerden nereye geldiğini konuşmaya başladık. Gelelim işin aslına ve bilimsel açıklamasına.
IMF, ülkelerin GSYH ve kişi başına GSYH serisini farklı yöntemlere dayanarak hesaplayıp yayınlıyor. Bunlar iki grupta toplanabilir: (1) Cari fiyatlarla hesaplanan GSYH ve oradan giderek bulunan kişi başına gelir (bunların hem TL hem de USD cinsinden değerleri açıklanıyor.) (2) Satınalma gücü paritesine (SAGP) göre hesaplanan GSYH ve oradan giderek hesaplanan SAGP kişi başına gelir (bunların sadece Dolar cinsinden değerleri açıklanıyor.)
Önce bir ülkenin GSYH’sı o ülkenin kendi para birimiyle hesaplanıyor (Mesela Türkiye’nin 2016 yılı GSYH’sı 2.591 milyar TL olarak hesaplanmış bulunuyor.) Sonra bu miktar o yılın ortalama USD kuruyla Dolara çevriliyor (Mesela 2016 yılında USD/TL ortalama kuru 3,02 idi, bu durumda Türkiye’nin 2016 yılı GSYH’si Dolar cinsinden 2.591/3,02 = 857 milyar Dolar olarak hesaplanıyor.) Bulunan bu miktar o yılın yıl ortası nüfusuna bölünüyor ve kişi başına gelir hesaplanıyor (Mesela Türkiye’nin 2016 yılı yıl ortası nüfusu 79,8 milyon idi, bu durumda kişi başına gelir 857 milyar USD / 79,8 milyon kişi = 10.743 USD olarak bulunuyor.) Buraya kadar gösterdiğimiz hesaplar nominal GSYH ve kişi başına cari fiyatlarla gelir hesapları idi. Bir de satın alma gücü paritesi hesabı var.
SatIn alma gücü paritesi (SAGP) ülkeler arasındaki fiyat düzeyi farklılıklarını ortadan kaldırarak farklı para birimlerinin satın alma güçlerini eşitleyen bir değişim oranını ifade ediyor. Bir kilogram domatesin ortalama olarak Türkiye’de 2 TL, ABD’de ise 2,5 dolar olduğunu varsayalım. Bu durumda yıllık geliri 10.000 dolar olan bir Amerikalı yılda (10.000 / 2,5 =) 4000 kg domates alabilir. Aynı miktar domatesi alabilmesi için bir Türk’ün yıllık gelirinin 8.000 TL olması yeterlidir. 1 dolar 1,8 TL’ye eşit ise Amerikalının geliri (10.000 x 1,8 =) 18.000 TL’ye, Türk’ün geliri ise (8.000 / 1,8 =) 4.445 dolara eşit olmaktadır. Amerikalı Türkiye’ye gelir de parasını TL’ye çevirirse bu parayla (18.000 / 2 =) 9.000 kg domates alabilir. Buna karşılık Türk, ABD’ye gider de parasını dolara çevirirse bu parayla (4.445 / 2,5 =) 1.778 kg domates alabilir. SAGP bu iki kişinin ikisinin de gelirini kendi ülkesinde harcadığı varsayımını yapıyor. Bu durumda Amerikalı 10.000 dolarıyla, Türk ise 8.000 TL’siyle aynı miktar (4.000 kg) domates alabilmektedir. Bu durumda SAGP formüle edilir: SAGP (Türkiye / ABD) = 2 / 2,5 = 0,8 TL / Dolar
Buna göre bir kg domates için ABD’de 1 dolar ödemek gerekirken Türkiye’de 0,8 TL ödenmesi gerekmektedir. Burada konuyu basitleştirmek amacıyla yalnızca tek bir mal (domates) için yaptığımız bu hesaplama çok sayıda mal ve hizmetin bulunduğu bir sepet için yapıldığında karşımıza genel bir satın alma gücü oranı çıkar ve bu oranı gelire uyguladığımızda SAGP’ye göre gelir hesabına ulaşmış oluruz.
IMF bu işlemi yaparken SAGP döviz kuru denilen önceden belirlenmiş bir pariteyi güncelleyerek kullanıyor. Bu parite, 2011 yılında Birleşmiş Milletler İstatistik Komisyonunun gözetimi altında Dünya Bankası’nın önderlik ettiği Uluslararası Karşılaştırma Programı (ICP) tarafından geliştirilmiş bir hesaba dayanıyor.
IMF, bu hesapları yılda iki kez üyesi olan bütün ülkeleri kapsayacak şekilde yapıyor ve kendi sitesinde (www.imf.org) WEO Database başlığı altında yayınlıyor. Son olarak yayınladığı 2017 Nisan ayı tablolarında 192 ülke kapsanmış bulunuyor.
Türkiye’nin yerinin saptanması
Yazıya ekli olarak ikişer bölümden oluşan 2 tablo seti sunuyorum. İlk tablo seti GSYH’ları gösteriyor ve toplam 192 ülkenin 43’ünü kapsıyor (yer kaplamaması için hepsini almadım.) Tablonun ilk bölümü (sol taraftaki ilk üç sütundan oluşan bölüm) ülkeleri ve nominal GSYH’lerini (cari fiyatlarla hesaplanmış GSYH’lerini) Dolar cinsinden gösteriyor. Buna göre Türkiye 857 milyar Dolarlık GSYH’siyle 192 ülke arasında 17’nci sırada bulunuyor. Esasen yıllardır Türkiye 16 ile 18’inci sıralar arasında yer değiştirip durduğu için bu tabloda Türkiye açısından yeni bir durum söz konusu değil.
İlk tablonun ikinci bölümü (sondan üç sıradan oluşan bölüm) ülkelerin SAGP’ye göre GSYH’lerini gösteriyor. Türkiye burada 192 ülke arasında 13’üncü sırada yer alıyor. Yani Türkiye, nominal GSYH’si kendisinden yüksek olan bazı ülkelere göre daha düşük fiyatlara sahip olduğu ve satın alma gücü onlara göre yüksek kaldığı için SAGP’ye göre yapılan hesaplamada 17’nci sıradan 13’üncü sıraya yükseliyor.
İkinci tablo seti toplam 192 ülkenin 71’ini kapsıyor ve ülkelerin kişi başına gelirlerini Dolar cinsinden gösteriyor. Bu tablonun ilk bölümü (sol taraftaki ilk üç sütundan oluşan bölüm nominal GSYH üzerinden hesaplanmış kişi başına gelirleri sergiliyor. Buna göre Türkiye, 10.743 Dolarlık kişi başına gelirle 192 ülke arasında 58’inci sırada yer alıyor.
İkinci tablonun ikinci bölümü (sondan üç sıradan oluşan bölüm) ülkelerin SAGP’ye göre kişi başına gelirlerini veriyor. SAGP’ye göre hesaplandığında Türkiye’nin kişi başına geliri 24.912 Dolara yükselirken 192 ülke arasındaki sırası da 3 sıra yükselerek 55’inci sıraya çıkıyor.
Değerlendirmeler
SAGP’ye göre yapılan hesaplamalar asıl olarak Çin, Hindistan, Endonezya, Meksika, Rusya gibi ülkeleri yukarılara taşıyor. İşin içine nüfus girip de kişi başına gelir hesabına dönülünce SAGP’nin olumlu etkisi azalıyor.
Bu tablolar bize bir şeyi çok açık gösteriyor: Türkiye GSYH’sı yüksek yani zengin bir ülke. Buna karşılık nüfusu da yüksek olduğu için kişi başına geliri orta düzeyde bir ekonomi. Nüfusu azaltamayacağımıza göre GSYH’mizi artırmaktan başka çaremiz yok. Demek ki sürdürülebilir bir biçimde daha hızlı büyümemiz gerekiyor.
Öteden beri SAGP hesaplarının IMF ve Dünya Bankası gibi kuruluşlar tarafından gelişmekte olan ülkelerin dünya ekonomisinden aldıkları payları yüksek göstermek ve bu yolla onların yakınmalarını frenlemek amacına dönük olarak ortaya atıldığını düşünürüm. Bu durum bu ülkelerin yöneticilerinin de işine geliyor. Mesela Çin, Hindistan ve Endonezya yöneticileri bu hesapları kullanarak halklarına dünyanın en büyük ekonomileri olduklarını anlatabilirler.
Nedense SAGP’ye göre yapılan tablolara baktığımda aklıma hep Nasreddin Hoca’nın “kedi buysa ciğer nerede, ciğer buysa kedi nerede?” diye biten fıkrası geliyor.
Sıra
Ülke
GSYH (Milyar USD)
Sıra
Ülke
GSYH (SAGP, Milyar USD)
1
ABD
18.569
1
Çin
21.292
2
Çin
11.218
2
ABD
18.569
3
Japonya
4.939
3
Hindistan
8.662
4
Almanya
3.467
4
Endonezya
8.662
5
İngiltere
2.629
5
Japonya
5.238
6
Fransa
2.463
6
Almanya
3.980
7
Hindistan
2.256
7
Rusya
3.800
8
Endonezya
2.256
8
Brezilya
3.141
9
İtalya
1.851
9
İngiltere
2.786
10
Brezilya
1.799
10
Fransa
2.734
11
Kanada
1.529
11
Meksika
2.316
12
Kore
1.411
12
İtalya
2.235
13
Rusya
1.281
13
Türkiye
1.988
14
Avustralya
1.259
14
Kore
1.934
15
İspanya
1.233
15
S. Arabistan
1.751
16
Meksika
1.046
16
İspanya
1.687
17
Türkiye
857
17
Kanada
1.682
18
Hollanda
771
18
İran
1.455
19
İsviçre
660
19
Avustralya
1.187
20
S.Arabistan
640
20
Tayland
1.165
21
Arjantin
545
21
Mısır
1.132
22
Tayvan
529
22
Tayvan
1.132
23
İsveç
511
23
Pakistan
988
24
Belçika
467
24
Arjantin
874
25
Tayland
407
25
Hollanda
869
26
Avusturya
387
26
Malezya
863
27
İran
377
27
BAE
669
28
BAE
371
28
Belçika
510
29
Norveç
370
29
İsveç
498
30
Mısır
332
30
İsviçre
496
31
Hong Kong
321
31
Singapur
493
32
İsrail
318
32
Hong Kong
430
33
Danimarka
307
33
Venezüella
427
34
Singapur
297
34
Avusturya
417
35
Malezya
296
35
Norveç
364
36
İrlanda
294
36
Çekya
351
37
Venezüella
287
37
İrlanda
325
38
Pakistan
284
38
Kuveyt
304
39
Finlandiya
237
39
İsrail
301
40
Yunanistan
194
40
Yunanistan
289
41
Çekya
193
41
Danimarka
274
42
Macaristan
126
42
Macaristan
270
43
Kuveyt
110
43
Finlandiya
231
Sıra
Ülke
Kişi Başına Gelir (USD)
Sıra
Ülke
Kişi Başına Gelir (SAGP, USD)
1
Lüksemburg
103.199
1
Katar
127.660
2
İsviçre
79.242
2
Lüksemburg
104.003
3
Norveç
70.392
3
Makao
95.151
4
Makao
67.079
4
Singapur
87.855
5
İrlanda
62.562
5
Kuveyt
71.887
6
Katar
60.787
6
Norveç
69.249
7
İzlanda
59.629
7
İrlanda
69.231
8
ABD
57.436
8
BAE
67.871
9
Danimarka
53.744
9
İsviçre
59.561
10
Singapur
52.961
10
San Marino
59.059
11
Avustralya
51.850
11
Hong Kong
58.322
12
İsveç
51.165
12
ABD
57.436
13
San Marino
46.447
13
Suudi Arabistan
55.158
14
Hollanda
45.283
14
Hollanda
51.049
15
Avusturya
44.498
15
Bahreyn
50.704
16
Hong Kong
43.528
16
İsveç
49.836
17
Finlandiya
43.169
17
İzlanda
49.136
18
Kanada
42.210
18
Avustralya
48.899
19
Almanya
41.902
19
Almanya
48.111
20
Belçika
41.283
20
Tayvan
48.095
21
İngiltere
40.096
21
Avusturya
48.005
22
Japonya
38.917
22
Danimarka
47.985
23
Yeni Zelanda
38.345
23
Amman
46.698
24
Fransa
38.128
24
Kanada
46.437
25
BAE
37.678
25
Belçika
45.047
26
İsrail
37.262
26
İngiltere
42.481
27
İtalya
30.507
27
Fransa
42.314
28
Porto Riko
29.697
28
Finlandiya
42.165
29
Kore
27.539
29
Japonya
41.275
30
İspanya
26.609
30
Malta
39.834
31
Kuveyt
26.005
31
Ekvator Ginesi
38.639
32
Malta
25.214
32
Porto Riko
38.393
33
Bahamalar
24.272
33
Kore
37.740
34
Bahreyn
24.183
34
Yeni Zelanda
37.294
35
Güney Kıbrıs
23.352
35
İtalya
36.833
36
Tayvan
22.453
36
İspanya
36.416
37
Slovenya
21.320
37
İsrail
35.179
38
S. Arabistan
20.150
38
Güney Kıbrıs
34.970
39
Portekiz
19.832
39
Çekya
33.232
40
Çekya
18.286
40
Slovenya
32.085
41
Yunanistan
17.901
41
Tr. ve Tobago
31.870
42
Estonya
17.633
42
Slovak Cum.
31.339
43
Slovak Cum.
16.499
43
Litvanya
29.972
44
St.Kitts Nevis
16.058
44
Estonya
29.313
45
Amman
15.964
45
Portekiz
28.933
46
Uruguay
15.679
46
Polonya
27.764
47
Antigua B.
15.488
47
Macaristan
27.482
48
Tr. ve Tobago
15.342
48
Malezya
27.267
49
Litvanya
14.890
49
Yunanistan
26.669
50
Ekvator Ginesi
14.174
50
Rusya
26.490
51
Letonya
14.060
51
St.Kitts and Nevis
25.940
52
Panama
13.654
52
Letonya
25.710
53
Şili
13.576
53
Antigua Barbuda
25.157
54
Macaristan
12.778
54
Kazakistan
25.145
55
Arjantin
12.503
55
Türkiye
24.912
56
Polonya
12.316
56
Bahamalar
24.555
57
Hırvatistan
12.095
57
Şili
24.113
58
Türkiye
10.743
58
Panama
23.024
59
Romanya
9.465
59
Hırvatistan
22.795
60
Malezya
9.360
60
Romanya
22.348
61
Venezüella
9.258
61
Uruguay
21.527
62
Rusya
8.929
62
Bulgaristan
20.327
63
Brezilya
8.727
63
Arjantin
20.047
64
Meksika
8.555
64
Meksika
18.938
65
Çin
8.113
65
İran
18.077
66
Kazakistan
7.453
66
Tayland
16.888
67
Bulgaristan
7.369
67
Çin
15.399
68
Tayland
5.899
68
Brezilya
15.242
69
İran
4.683
69
Venezüella
13.761
70
Endonezya
3.604
70
Endonezya
11.721
71
Hindistan
1.723
71
Hindistan
6.616
*Bu yazı mahfiegilmez.com'dan alınmıştır.
