Türkiye ekonomisi dünyada kaçıncı sırada?

Türkiye, IMF verilerine göre 13. sırada yer alan satın alma gücü paritesine (SAGP) göre GSYH’sını artırarak zengin bir ülke konumuna gelmiştir. Ancak, yüksek nüfusu nedeniyle kişi başına geliri orta düzeydedir. Ekonomik büyüme sürecini sürdürülebilir hale getirmelidir.

Türkiye ekonomisi dünyada kaçıncı sırada?

Mahfi Eğilmez'in yazısı şu şekilde:

Son günlerde yeni bir keşif yapıldı ve birdenbire Türkiye’nin GSYH sıralamasında dünyada 13’üncü sırada olduğu konuşulmaya başlandı. Aslında bu veri öteden beri IMF’nin Dünya Ekonomik Görünümü Veri Tabanında (World Economic Outlook Database) durup duruyordu ama nedense biz yeni keşfettik ve keşfeder etmez Türkiye’nin nerelerden nereye geldiğini konuşmaya başladık. Gelelim işin aslına ve bilimsel açıklamasına.

IMF, ülkelerin GSYH ve kişi başına GSYH serisini farklı yöntemlere dayanarak hesaplayıp yayınlıyor. Bunlar iki grupta toplanabilir: (1) Cari fiyatlarla hesaplanan GSYH ve oradan giderek bulunan kişi başına gelir (bunların hem TL hem de USD cinsinden değerleri açıklanıyor.) (2) Satınalma gücü paritesine (SAGP) göre hesaplanan GSYH ve oradan giderek hesaplanan SAGP kişi başına gelir (bunların sadece Dolar cinsinden değerleri açıklanıyor.)  

Önce bir ülkenin GSYH’sı o ülkenin kendi para birimiyle hesaplanıyor (Mesela Türkiye’nin 2016 yılı GSYH’sı 2.591 milyar TL olarak hesaplanmış bulunuyor.) Sonra bu miktar o yılın ortalama USD kuruyla Dolara çevriliyor (Mesela 2016 yılında USD/TL ortalama kuru 3,02 idi, bu durumda Türkiye’nin 2016 yılı GSYH’si Dolar cinsinden 2.591/3,02 = 857 milyar Dolar olarak hesaplanıyor.) Bulunan bu miktar o yılın yıl ortası nüfusuna bölünüyor ve kişi başına gelir hesaplanıyor (Mesela Türkiye’nin 2016 yılı yıl ortası nüfusu 79,8 milyon idi, bu durumda kişi başına gelir 857 milyar USD / 79,8 milyon kişi = 10.743 USD olarak bulunuyor.) Buraya kadar gösterdiğimiz hesaplar nominal GSYH ve kişi başına cari fiyatlarla gelir hesapları idi. Bir de satın alma gücü paritesi hesabı var.  

SatIn alma gücü paritesi (SAGP) ülkeler arasındaki fiyat düzeyi farklılıklarını ortadan kaldırarak farklı para birimlerinin satın alma güçlerini eşitleyen bir değişim oranını ifade ediyor. Bir kilogram domatesin ortalama olarak Türkiye’de 2 TL, ABD’de ise 2,5 dolar olduğunu varsayalım. Bu durumda yıllık geliri 10.000 dolar olan bir Amerikalı yılda (10.000 / 2,5 =) 4000 kg domates alabilir. Aynı miktar domatesi alabilmesi için bir Türk’ün yıllık gelirinin 8.000 TL olması yeterlidir. 1 dolar 1,8 TL’ye eşit ise Amerikalının geliri (10.000 x 1,8 =) 18.000 TL’ye, Türk’ün geliri ise (8.000 / 1,8 =) 4.445 dolara eşit olmaktadır. Amerikalı Türkiye’ye gelir de parasını TL’ye çevirirse bu parayla (18.000 / 2 =) 9.000 kg domates alabilir. Buna karşılık Türk, ABD’ye gider de parasını dolara çevirirse bu parayla (4.445 / 2,5 =)  1.778 kg domates alabilir. SAGP bu iki kişinin ikisinin de gelirini kendi ülkesinde harcadığı varsayımını yapıyor. Bu durumda Amerikalı 10.000 dolarıyla, Türk ise 8.000 TL’siyle aynı miktar (4.000 kg) domates alabilmektedir. Bu durumda SAGP formüle edilir: SAGP (Türkiye / ABD) =  2 / 2,5 = 0,8 TL / Dolar

Buna göre bir kg domates için ABD’de 1 dolar ödemek gerekirken Türkiye’de 0,8 TL ödenmesi gerekmektedir. Burada konuyu basitleştirmek amacıyla yalnızca tek bir mal (domates) için yaptığımız bu hesaplama çok sayıda mal ve hizmetin bulunduğu bir sepet için yapıldığında karşımıza genel bir satın alma gücü oranı çıkar ve bu oranı gelire uyguladığımızda SAGP’ye göre gelir hesabına ulaşmış oluruz.

IMF bu işlemi yaparken SAGP döviz kuru denilen önceden belirlenmiş bir pariteyi güncelleyerek kullanıyor. Bu parite, 2011 yılında Birleşmiş Milletler İstatistik Komisyonunun gözetimi altında Dünya Bankası’nın önderlik ettiği Uluslararası Karşılaştırma Programı (ICP) tarafından geliştirilmiş bir hesaba dayanıyor.

IMF, bu hesapları yılda iki kez üyesi olan bütün ülkeleri kapsayacak şekilde yapıyor ve kendi sitesinde (www.imf.org) WEO Database başlığı altında yayınlıyor. Son olarak yayınladığı 2017 Nisan ayı tablolarında 192 ülke kapsanmış bulunuyor.

Türkiye’nin yerinin saptanması

Yazıya ekli olarak ikişer bölümden oluşan 2 tablo seti sunuyorum. İlk tablo seti GSYH’ları gösteriyor ve toplam 192 ülkenin 43’ünü kapsıyor (yer kaplamaması için hepsini almadım.) Tablonun ilk bölümü (sol taraftaki ilk üç sütundan oluşan bölüm) ülkeleri ve nominal GSYH’lerini (cari fiyatlarla hesaplanmış GSYH’lerini) Dolar cinsinden gösteriyor. Buna göre Türkiye 857 milyar Dolarlık GSYH’siyle 192 ülke arasında 17’nci sırada bulunuyor. Esasen yıllardır Türkiye 16 ile 18’inci sıralar arasında yer değiştirip durduğu için bu tabloda Türkiye açısından yeni bir durum söz konusu değil.

İlk tablonun ikinci bölümü (sondan üç sıradan oluşan bölüm) ülkelerin SAGP’ye göre GSYH’lerini gösteriyor. Türkiye burada 192 ülke arasında 13’üncü sırada yer alıyor. Yani Türkiye, nominal GSYH’si kendisinden yüksek olan bazı ülkelere göre daha düşük fiyatlara sahip olduğu ve satın alma gücü onlara göre yüksek kaldığı için SAGP’ye göre yapılan hesaplamada 17’nci sıradan 13’üncü sıraya yükseliyor.

İkinci tablo seti toplam 192 ülkenin 71’ini kapsıyor ve ülkelerin kişi başına gelirlerini Dolar cinsinden gösteriyor. Bu tablonun ilk bölümü (sol taraftaki ilk üç sütundan oluşan bölüm nominal GSYH üzerinden hesaplanmış kişi başına gelirleri sergiliyor. Buna göre Türkiye, 10.743 Dolarlık kişi başına gelirle 192 ülke arasında 58’inci sırada yer alıyor.

İkinci tablonun ikinci bölümü (sondan üç sıradan oluşan bölüm) ülkelerin SAGP’ye göre kişi başına gelirlerini veriyor. SAGP’ye göre hesaplandığında Türkiye’nin kişi başına geliri 24.912 Dolara yükselirken 192 ülke arasındaki sırası da 3 sıra yükselerek 55’inci sıraya çıkıyor.  

Değerlendirmeler

SAGP’ye göre yapılan hesaplamalar asıl olarak Çin, Hindistan, Endonezya, Meksika, Rusya gibi ülkeleri yukarılara taşıyor. İşin içine nüfus girip de kişi başına gelir hesabına dönülünce SAGP’nin olumlu etkisi azalıyor.

Bu tablolar bize bir şeyi çok açık gösteriyor: Türkiye GSYH’sı yüksek yani zengin bir ülke. Buna karşılık nüfusu da yüksek olduğu için kişi başına geliri orta düzeyde bir ekonomi. Nüfusu azaltamayacağımıza göre GSYH’mizi artırmaktan başka çaremiz yok. Demek ki sürdürülebilir bir biçimde daha hızlı büyümemiz gerekiyor.

Öteden beri SAGP hesaplarının IMF ve Dünya Bankası gibi kuruluşlar tarafından gelişmekte olan ülkelerin dünya ekonomisinden aldıkları payları yüksek göstermek ve bu yolla onların yakınmalarını frenlemek amacına dönük olarak ortaya atıldığını düşünürüm. Bu durum bu ülkelerin yöneticilerinin de işine geliyor. Mesela Çin, Hindistan ve Endonezya yöneticileri bu hesapları kullanarak halklarına dünyanın en büyük ekonomileri olduklarını anlatabilirler.

Nedense SAGP’ye göre yapılan tablolara baktığımda aklıma hep Nasreddin Hoca’nın “kedi buysa ciğer nerede, ciğer buysa kedi nerede?” diye biten fıkrası geliyor.

Sıra

Ülke

GSYH (Milyar USD)

Sıra

Ülke

GSYH (SAGP, Milyar USD)

1

ABD

18.569

1

Çin

21.292

2

Çin

11.218

2

ABD

18.569

3

Japonya

4.939

3

Hindistan

8.662

4

Almanya

3.467

4

Endonezya

8.662

5

İngiltere

2.629

5

Japonya

5.238

6

Fransa

2.463

6

Almanya

3.980

7

Hindistan

2.256

7

Rusya

3.800

8

Endonezya

2.256

8

Brezilya

3.141

9

İtalya

1.851

9

İngiltere

2.786

10

Brezilya

1.799

10

Fransa

2.734

11

Kanada

1.529

11

Meksika

2.316

12

Kore

1.411

12

İtalya

2.235

13

Rusya

1.281

13

Türkiye

1.988

14

Avustralya

1.259

14

Kore

1.934

15

İspanya

1.233

15

S. Arabistan

1.751

16

Meksika

1.046

16

İspanya

1.687

17

Türkiye

857

17

Kanada

1.682

18

Hollanda

771

18

İran

1.455

19

İsviçre

660

19

Avustralya

1.187

20

S.Arabistan

640

20

Tayland

1.165

21

Arjantin

545

21

Mısır

1.132

22

Tayvan

529

22

Tayvan

1.132

23

İsveç

511

23

Pakistan

988

24

Belçika

467

24

Arjantin

874

25

Tayland

407

25

Hollanda

869

26

Avusturya

387

26

Malezya

863

27

İran

377

27

BAE

669

28

BAE

371

28

Belçika

510

29

Norveç

370

29

İsveç

498

30

Mısır

332

30

İsviçre

496

31

Hong Kong

321

31

Singapur

493

32

İsrail

318

32

Hong Kong

430

33

Danimarka

307

33

Venezüella

427

34

Singapur

297

34

Avusturya

417

35

Malezya

296

35

Norveç

364

36

İrlanda

294

36

Çekya

351

37

Venezüella

287

37

İrlanda

325

38

Pakistan

284

38

Kuveyt

304

39

Finlandiya

237

39

İsrail

301

40

Yunanistan

194

40

Yunanistan

289

41

Çekya

193

41

Danimarka

274

42

Macaristan

126

42

Macaristan

270

43

Kuveyt

110

43

Finlandiya

231

Sıra

Ülke

Kişi Başına Gelir (USD)

Sıra

Ülke

Kişi Başına Gelir (SAGP, USD)

1

Lüksemburg

103.199

1

Katar

127.660

2

İsviçre

79.242

2

Lüksemburg

104.003

3

Norveç

70.392

3

Makao

95.151

4

Makao

67.079

4

Singapur

87.855

5

İrlanda

62.562

5

Kuveyt

71.887

6

Katar

60.787

6

Norveç

69.249

7

İzlanda

59.629

7

İrlanda

69.231

8

ABD

57.436

8

BAE

67.871

9

Danimarka

53.744

9

İsviçre

59.561

10

Singapur

52.961

10

San Marino

59.059

11

Avustralya

51.850

11

Hong Kong

58.322

12

İsveç

51.165

12

ABD

57.436

13

San Marino

46.447

13

Suudi Arabistan

55.158

14

Hollanda

45.283

14

Hollanda

51.049

15

Avusturya

44.498

15

Bahreyn

50.704

16

Hong Kong

43.528

16

İsveç

49.836

17

Finlandiya

43.169

17

İzlanda

49.136

18

Kanada

42.210

18

Avustralya

48.899

19

Almanya

41.902

19

Almanya

48.111

20

Belçika

41.283

20

Tayvan

48.095

21

İngiltere

40.096

21

Avusturya

48.005

22

Japonya

38.917

22

Danimarka

47.985

23

Yeni Zelanda

38.345

23

Amman

46.698

24

Fransa

38.128

24

Kanada

46.437

25

BAE

37.678

25

Belçika

45.047

26

İsrail

37.262

26

İngiltere

42.481

27

İtalya

30.507

27

Fransa

42.314

28

Porto Riko

29.697

28

Finlandiya

42.165

29

Kore

27.539

29

Japonya

41.275

30

İspanya

26.609

30

Malta

39.834

31

Kuveyt

26.005

31

Ekvator Ginesi

38.639

32

Malta

25.214

32

Porto Riko

38.393

33

Bahamalar

24.272

33

Kore

37.740

34

Bahreyn

24.183

34

Yeni Zelanda

37.294

35

Güney Kıbrıs

23.352

35

İtalya

36.833

36

Tayvan

22.453

36

İspanya

36.416

37

Slovenya

21.320

37

İsrail

35.179

38

S. Arabistan

20.150

38

Güney Kıbrıs

34.970

39

Portekiz

19.832

39

Çekya

33.232

40

Çekya

18.286

40

Slovenya

32.085

41

Yunanistan

17.901

41

Tr. ve Tobago

31.870

42

Estonya

17.633

42

Slovak Cum.

31.339

43

Slovak Cum.

16.499

43

Litvanya

29.972

44

St.Kitts Nevis

16.058

44

Estonya

29.313

45

Amman

15.964

45

Portekiz

28.933

46

Uruguay

15.679

46

Polonya

27.764

47

Antigua B.

15.488

47

Macaristan

27.482

48

Tr. ve Tobago

15.342

48

Malezya

27.267

49

Litvanya

14.890

49

Yunanistan

26.669

50

Ekvator Ginesi

14.174

50

Rusya

26.490

51

Letonya

14.060

51

St.Kitts and Nevis

25.940

52

Panama

13.654

52

Letonya

25.710

53

Şili

13.576

53

Antigua Barbuda

25.157

54

Macaristan

12.778

54

Kazakistan

25.145

55

Arjantin

12.503

55

Türkiye

24.912

56

Polonya

12.316

56

Bahamalar

24.555

57

Hırvatistan

12.095

57

Şili

24.113

58

Türkiye

10.743

58

Panama

23.024

59

Romanya

9.465

59

Hırvatistan

22.795

60

Malezya

9.360

60

Romanya

22.348

61

Venezüella

9.258

61

Uruguay

21.527

62

Rusya

8.929

62

Bulgaristan

20.327

63

Brezilya

8.727

63

Arjantin

20.047

64

Meksika

8.555

64

Meksika

18.938

65

Çin

8.113

65

İran

18.077

66

Kazakistan

7.453

66

Tayland

16.888

67

Bulgaristan

7.369

67

Çin

15.399

68

Tayland

5.899

68

Brezilya

15.242

69

İran

4.683

69

Venezüella

13.761

70

Endonezya

3.604

70

Endonezya

11.721

71

Hindistan

1.723

71

Hindistan

6.616

*Bu yazı mahfiegilmez.com'dan alınmıştır.

Yorumlar
Yorum yazma kurallarını okumuş ve kabul etmiş sayılırsınız