Türkiye'den Avrupa ülkelerine ihraç edilen domatesler, pestisit kalıntısı riski nedeniyle artırılmış denetim kapsamında bulunuyor. Avrupa Birliği'nin uyguladığı yeni kontrol sistemiyle Türk domateslerinin sınır kapılarında daha sık incelenmesi kararlaştırılırken, gıda güvenliği standartlarına uygun bulunmayan sevkiyatların imha edilmesi ihtimali gündeme geldi.
Avrupa Komisyonu'nun düzenlemesi kapsamında Türkiye menşeli domates sevkiyatlarının yüzde 20'si artırılmış resmî kontrole tabi tutuluyor. Denetimlerde gerekli görülmesi halinde laboratuvar analizleri yapılıyor ve mevzuatta belirlenen sınırların üzerinde pestisit kalıntısı tespit edilen ürünlerin Avrupa pazarına girişine izin verilmiyor.
Türk domatesleri neden denetleniyor?
Avrupa Birliği, tarım ürünlerinde kullanılan bitki koruma maddelerinin insan sağlığı açısından risk oluşturabilecek düzeylerde bulunmasını önlemek amacıyla ithal ürünlere yönelik denetimler gerçekleştiriyor.
Türkiye'den gönderilen domatesler de pestisit kalıntılarına ilişkin bulgular nedeniyle artırılmış kontrol listesine alındı.
Avrupa Komisyonu'nun 18 Temmuz 2025 tarihinde kabul ettiği düzenleme, Ağustos 2025'te yürürlüğe girdi. Böylece Türk domatesleri ilk kez artırılmış resmî kontrol kapsamına dahil edildi.
Uygulama kapsamında sevkiyatların yüzde 20'sinde kimlik ve fiziksel kontroller gerçekleştiriliyor. Şüpheli durumlarda numuneler alınarak laboratuvar incelemeleri yapılıyor.
Türk domatesleri imha mı edilecek?
Avrupa Birliği'nin düzenlemesi, Türkiye'den gönderilen bütün domateslerin imha edileceği anlamına gelmiyor.
Denetimler sonucunda gıda güvenliği kurallarına aykırı olduğu belirlenen sevkiyatlar için farklı işlemler uygulanabiliyor.
Uygunsuz bulunan ürünlerin Avrupa Birliği sınırlarından geri çevrilmesi, ihracatçı ülkeye iade edilmesi veya ilgili makamların kararıyla imha edilmesi mümkün.
Ancak 20 Ekim 2026 itibarıyla yeni bir Türk domatesi sevkiyatının imha edilmesine yönelik doğrulanmış güncel bir karar tespit edilemedi.
Daha önce Türk domateslerinde pestisit tespit edilmişti
Türkiye'den ihraç edilen domateslerin pestisit nedeniyle reddedilmesi geçmiş yıllarda da gündeme gelmişti.
Romanya, 19 Kasım 2024 tarihinde Türkiye menşeli domateslerde indoxacarb isimli pestisit maddesinin izin verilen sınırın 34 katı düzeyinde tespit edilmesi üzerine Avrupa Birliği'nin Gıda ve Yem için Hızlı Alarm Sistemi'ne (RASFF) bildirimde bulunmuştu.
Söz konusu domatesler imha edilmişti. Bu olay, Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunulan bir yazılı soru önergesine de konu olmuştu.
Avrupa Birliği dört Türk tarım ürününde denetimleri artırdı
Avrupa Birliği'nin sıkılaştırdığı kontroller yalnızca domatesle sınırlı değil.
Türkiye'den ihraç edilen bazı tarım ürünlerinde uygulanan denetim oranları şöyle:
| Ürün | Kontrol oranı |
|---|---|
| Domates | %20 |
| Kuru incir | %30 |
| Kimyon | %50 |
| Antep fıstığı | %50 |
Denetimlerin artması, ihracatçı firmalar açısından ek analiz maliyetleri ve sınır kapılarında daha uzun bekleme süreleri anlamına geliyor.
Özellikle yaş sebze ve meyve ihracatında yaşanan gecikmeler, ürünlerin raf ömrünü ve ticari değerini etkileyebiliyor.
Pestisit kalıntısı insan sağlığını nasıl etkiliyor?
Pestisitler, tarımsal üretimde zararlı organizmalarla mücadele amacıyla kullanılan maddeler arasında yer alıyor.
Ancak bu maddelerin gıdalarda izin verilen seviyelerin üzerinde bulunması, kullanılan kimyasalın türüne ve maruz kalınan miktara bağlı olarak sağlık riski oluşturabiliyor.
Bu nedenle hem Türkiye'de hem de Avrupa Birliği ülkelerinde tarım ürünleri için azami kalıntı limitleri uygulanıyor.
Pestisit tespit edilmesi tek başına bir ürünün güvensiz olduğu anlamına gelmiyor. Önemli olan kalıntının hangi maddeden oluştuğu ve yasal sınırları aşıp aşmadığı.
Türkiye'nin domates ihracatı açısından önemli gelişme
Türkiye, domates üretimi ve ihracatında önemli ülkeler arasında bulunuyor.
Avrupa Birliği ülkeleri de Türk domatesi için önemli ihracat pazarları arasında yer alıyor.
Bu nedenle sınır denetimlerinin sıkılaştırılması, üreticiler ve ihracatçı firmalar tarafından yakından takip ediliyor.
Sektör temsilcileri, gıda güvenliği standartlarına uygun üretimin artırılmasının hem ihracatın sürdürülebilirliği hem de uluslararası pazarlardaki rekabet açısından önem taşıdığını belirtiyor.
Avrupa Birliği'nin önümüzdeki dönemde gerçekleştireceği değerlendirmeler sonucunda denetim oranları yeniden güncellenebilecek.
