CHP İstanbul Milletvekili Sezgin Tanrıkulu, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından hazırlanan enflasyon oranlarının hesaplama yönteminin bilimselliği, ekonomik gerçekçiliği, 2019 yılı enflasyonun nasıl tek haneye düştüğünün araştırılması ve ülkemize en uygun enflasyon oranı hesaplama yönteminin tespit edilmesi konusunda Meclis Araştırma Önergesi verdi.
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA
Türkiye İstatistik Kurumu tarafından hazırlanan enflasyon oranlarının hesaplama yönteminin bilimselliği, ekonomik gerçekçiliği, 2019 yılı enflasyonun nasıl tek haneye düştüğünün araştırılması ve ülkemize en uygun enflasyon oranı hesaplama yönteminin tespit edilmesi amacıyla Anayasa'nın 98 içtüzüğün 104 ve 105 inci maddeleri gereğince Meclis Araştırması açılmasını arzu ederiz.
Av. Dr. M. Sezgin TANRIKULU
İstanbul Milletvekil
GEREKÇE
TÜİK 2019 Enflasyon Sepeti; 418 madde ve 895 madde çeşidi için 4.274 konut ve 28.711 işyerinden 544.256 fiyat alınarak oluşturulmaktadır.
TÜİK, piyasadaki tüm mal ve hizmetlerin fiyatlarının izlenmesinin zorluğu nedeniyle hane halkının yaptığı tüketim harcamaları içinde, en fazla paya sahip mal ve hizmetleri (gıda, giyim, sağlık, ulaşım harcamaları vb.)TÜFE hesaplamasındaki sepete almaktadır.
Enflasyonun yükselmesinin en bilinen sebeplerinin başında arz- talep dengesinin bozulması gelmektedir. Piyasada üretilen mal ve hizmetler tüketim talebini karşılayamadığı durumlarda, mal veya hizmete olan talebin çokluğundan ötürü meydana gelen fiyat artışına 'talep enflasyonu' adı verilmektedir.
Mal ve hizmet üretiminde kullanılan ürünlerin hammaddelerin fiyatının artması durumunda ortaya koyulan hizmet ve malın toplam fiyatının artması durumunda, talepte bir azalma gözlemlenir. Talep azlığına bağlı olarak piyasada yaşanılan durgunluk da maliyet enflasyonu olarak tanımlanır.
Aynı zamanda ülkeye, karşılığı olmayan döviz ve altın miktarının girişinin artması, para arzının artması, üretimin doğal kaynaklara ya da farklı bir nedene bağlı olarak azalması da enflasyon oranını etkileyen sebepler arasındadır.
TÜİK tarafından 2019 yılı Eylül ayında yıllık enflasyonun tek hane olarak 9,26 olarak açıklanması, Türkiye’nin ekonomik ve sosyal gerçekleri örtüşmemektedir. Enflasyonun nasıl tek haneye düştüğünün tespit edilmesi gerekmektedir. TÜİK başkanının Hazine Maliye Bakanının arkadaşı olması, hükümetin enflasyon verileri ile oynadığına ilişkin şüphenin artmasına neden olmaktadır.
TÜİK’in enflasyon sepetinin hazırlanması, fiyat alınan yerlerin indirim marketleri ile sınırlı kalmaması ile ilgili şeffaflaşması gerekmektedir. Memur, işçi ve emeklilerin hakkının TÜİK aracılığıyla enflasyon endeksi marifetiyle gasp edilmesinin önüne geçilmelidir.
TÜİK’in gıda enflasyonu, yoksulluk ve açlık sınırının altında yaşayan tüketicilerin dengeli ve yeterli beslenebilmesi için hangi gıdaları ne kadar tüketmesi gerektiğine göre değil, fiili olarak ne tükettiklerine bakarak hesaplanmaktadır; bu bakımdan elde edilen verilerin bilimselliği ve geçerliliği bulunmamaktadır.
TÜİK’in BİM, A101 gibi hükümetin yandaşı gıda marketlerinden fiyat alarak enflasyon oranını tespit ettiği ve bu mağazalar aracılığıyla fiyatlar ile oynama yapıldığı iddia edilmektedir. TÜİK’in hangi marketlerden, mağazalardan fiyat aldığını açıklaması gerekmektedir.
Tek Haneye Düşüş Geçici ve Şaibeli
2019 yılında daha önce bölge müdürlüklerinin gözlemlerine göre yapılan fiyat derlenecek iş yerleri tespiti, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın ciro verilerine göre yapılmaya başlandı. Hangi iş yerlerinin ağırlığının ne kadar düştüğü, hangi iş yerlerinin ağırlığının ne kadar arttığına dair sağlıklı bir açıklama yapılmadı. İndirim marketlerinden derlenen fiyatların fazlalaştırılması nedeniyle gerçekleşen düşüşe dair TÜİK nasıl bir düzeltme yapıldığını da açıklamadı. Kalite düzeltmesi bağlamında nasıl değişikliklerin yapıldığı da açıklanmıyor. Bu arka planda ortaya çıkan şeylerden birisi 2019 yılı başında yapılan fiyat derleme değişikliğinin etkilerinin halen göründüğüdür.
Ayrıca halk, alışverişinde fiyat artışlarının devam ettiğini görüyor. Çok sayıda üründe fiyat artışlarında bir yavaşlama dahi söz konusu değil. Bu nedenlerle fiyat düşüşü iddialarıyla yapılan TÜFE hesaplaması şaibelidir.
IMF’nin isteği doğrultusunda kamu çalışanlarına yapılacak zamlarda enflasyona göre kayıpların telafi edilmesi uygulamasından vazgeçilmesini ve beklenen enflasyona göre ücret artışı yapılması 2019-22 dönemi Ekonomi Program’ındaki unsurlardan birisidir. Bu düzenleme gerçek enflasyon ne olursa olsun hedefe göre ücret artışı yapılması anlamına geldiği için alım gücünde büyük gerilemeye yol açacaktır. Söz konusu şaibeli hesaplarda bu tepkiyi azaltma çabasının olduğu ortadadır.
Ancak başta elektriğe ve doğal gaza yapılan zamlar olmak üzere zam yağmuru devam ediyor. TÜİK’in yaptığı ayarlamalara karşın önümüzdeki aylarda farklı bir dinamik devreye girecek.
2018 yılı Eylül ayındaki sert yükseliş, 2019 yılı Eylül rakamlarının açıklanmasıyla geride kaldı. Baz etkisi görüldü. 2018 yılı sonunda vergi indirimleri ve zorla çeşitli ürünlerde geçici fiyat indirimleri gerçekleştiğini görmüştük.
Yıl içindeki fiyat değişim oranı 2018 yılında Eylül ayında çok sert bir şekilde artmış, Kasım ayından itibarense düşüşler görülmüştü. Eğer benzer bir şekilde zorla fiyat indirimleri yılsonunda tekrarlanmazsa Kasım ve Aralık aylarında enflasyonun hızla yukarı çıktığı görülecek.
TÜİK’in enflasyon oranı hesaplama yönteminin, enflasyon sepeti hazırlanması, fiyat alınması ve hane halkı bütçe anketlerinin bilimselliğinin araştırılarak üzerinde hükümet şaibesinin kaldırılması gerekir.
