5 Nisan Avukatlar Günü dolayısıyla avukatlık mesleği yaparken, insan haklarını savunurken başta yakın arkadaşım Sevgili Tahir Elçi olmak üzere katledilmiş tüm avukatları saygıyla anıyorum. Avukatlık, adalet mekanizmasının temel direklerinden biridir. Savunma olmadan adalet olmaz. Dolayısıyla avukatların katledilmesi, adaletin de katli anlamına geliyor. Bu iki hususu birbirinden ayıramayız.
Türkiye’deki mevcut adalet sistemi, avukatlık mesleğini etkisizleştirme hedefi üzerine kurulmak isteniyor. Çünkü savunmayı ortadan kaldırdığınızda, adaleti de ortadan kaldırırsınız. Milli Görüş çizgisinin Adil Düzen sloganıyla yola çıkanların bugün adaletsiz düzen için ellerinden geleni yaptığını hepimiz görüyoruz. Avukatlık mesleğine yönelik kısıtlamalar da adaletsiz düzen hedefinin bir parçası olarak okunmalıdır.
Adalet Bakanlığı’nın bir yıl önceki verilerine göre 390 tutuklu avukat bulunmaktaydı. Bu sayı son bir yıl içinde artmaya devam etti. Bugün 600’den fazla avukatın tutuklu veya hükümlü olduğu, çoğunun iddianamesinin bile hazırlanmadığı, işkence ve kötü muameleye maruz kaldığı bir ortamda Avukatlar Günü’nü kutlamak anlamını yitirdi. Ortada kutlanacak bir gün değil, adalet enkazı bulunuyor.
Ceza yargılamasının her aşamasında avukatın/savunmanın rolü çok zayıflatıldığı için özellikle OHAL döneminde hem avukatlara hem de şüpheli/sanıklara ilişkin hak ihlalleri çok büyük oranda artış göstermiştir.
Avukatlık Mesleğinin bağımsız ve serbest olma niteliğine siyasi iktidar tarafından son dönemlerde ciddi müdahaleler gerçekleştirilmektedir.
Avukatın Yargı erki içindeki yeri ve hakları mevzuata aykırı bir şekilde başta İdare olmak üzere tüm devlet organlarınca göz ardı edilmektedir. Dosya, belge ve bilgiye erişimde çok ciddi sıkıntılar yaşanmaktadır.
Öte yandan avukatlar ciddi ekonomik sorunlarla da boğuşmak durumunda kalmaktadır.
CMK Kapsamında yapılan avukat/müdafi görevlendirmelerine ilişkin brüt KDV dâhil ücret miktarları son derece düşüktür.
CMK kapsamında yapılan görevlendirmelerde, soruşturma aşamasında avukatların aldığı ücret 280 TL’dir! Sulh Ceza Mahkemesi’nde yapılan yargılamalar için ödenen ücret 436 TL, Asliye Ceza/Çocuk Mahkemesi’nde 479 TL ve Çocuk/Ağır Ceza Mahkemesi’nde yapılan yargılamalarda avukatlara verilen ücret 861 TL’dir.
Avukatların tutuklu müvekkilleriyle cezaevlerinde yaptıkları görüşmelerde hukuka aykırı her türlü uygulama söz konusudur. Avukatlar müvekkilleriyle gardiyan eşliğinde, yazılı materyal bulunmadan, not alamadan, mahremiyet ilkesine riayet edilmeden, sınırlı süre içinde görüşebilmektedir.
KHK ve OHAL uygulamaları mesleğin icrasında büyük zorluklara sebebiyet vermektedir. Avukat-müvekkil görüşmelerinin ya hiç ya da gereği gibi yapılamaması, görüşmeler için ayrılan ortamların müvekkil-avukat görüşmesine uygun olmaması, gerek müvekkilin gerekse avukatların yeterli savunma hazırlığı yapmalarını engellemektedir.
667 sayılı KHK ile C. Savcılarına tanınan yetki kapsamında dosyalarda gizlilik kararları alınıyor ve avukatın dosyaya erişim hakkı kısıtlanabiliyor. Savunma avukatının dosyaya ve delillere ulaşamaması, soruşturmanın eksik yapılması, suç delili olduğu iddia edilen belge, beyan ve buna benzer delillerin savunma açısından denetlenememesi yargının en temel süreçlerinden birinin ortadan kaldırılmasıyla eş anlamlıdır.
Özellikle çok sanıklı dosyalarda zaman sorunu bahane edilerek gerekli ve yeterli savunma yaptırılmıyor.
Etkin ve bağımsız savunmanın önemi ve avukatın yargının üç ayağından biri olduğu esasları temel alınmaksızın, gerek meslekte tecrübesiz genç hakim ve savcılar, gerek siyasi baskı altında kalan tüm yargı mercileri eliyle savunma mesleği üzerinde büyük baskılar kurulmakta, hukuka uygun olmadığı aşikar olan kopyala-yapıştır kararlar verilmektedir.
Avukatlık mesleğinin önüne konan yeni, somut engeller ise aşağıdaki gibidir:
OHAL ‘DE AVUKAT OLMAK
DEĞİŞİKLİK-1
Ceza Muhakemeleri Kanunun Müdafi görevini yerine getirmediğinde yapılacak işlem ve müdafilik görevinden yasaklanma başlıklı151. Maddesinin 3 fıkrası’nda Avukatın yasaklılığına ilişkin olarak değişiklikler yapılmıştır. Buna göre 3/10/2016 tarihli ve 676 sayılı KHK’nin 2 nci maddesiyle, bu fıkrada yer alan “tutuklu ve” ibaresi “şüpheli, sanık veya” şeklinde, “kovuşturma açılması halinde tutuklu veya hükümlünün müdafilik veya vekilliğini” ibaresi “soruşturma ya da kovuşturma bulunması halinde müdafilik veya vekillik görevini” şeklinde değiştirilmiştir.
Madde 151 – (1) 150 nci madde hükmüne göre görevlendirilen müdafi, duruşmada hazır bulunmaz veya vakitsiz olarak duruşmadan çekilir veya görevini yerine getirmekten kaçınırsa, hâkim veya mahkeme derhâl başka bir müdafi görevlendirilmesi için gerekli işlemi yapar. Bu durumda mahkeme oturuma ara verebileceği gibi oturumun ertelenmesine de karar verebilir.
(2) Eğer yeni müdafi savunmasını hazırlamak için yeterli zaman olmadığını açıklarsa oturum ertelenir.
(3) (Ek:25/5/2005 - 5353/22 md.) 149 uncu maddeye göre seçilen veya 150 nci maddeye göre görevlendirilen ve Türk Ceza Kanununun 220 ve 314 üncü maddesinde sayılan suçlar ile terör suçlarından şüpheli, sanık veya hükümlü olanların müdafilik veya vekillik görevini üstlenen avukat, hakkında bu fıkrada sayılan suçlar nedeniyle soruşturma ya da kovuşturma bulunması halinde müdafilik veya vekillik görevini üstlenmekten yasaklanabilir.
(4) (Ek:25/5/2005 - 5353/22 md.) Cumhuriyet savcısının yasaklamaya ilişkin talebi hakkında, hâkim veya mahkeme tarafından gecikmeksizin karar verilir. Bu kararlara karşı itiraz edilebilir. İtiraz sonucunda yasaklama kararının kaldırılması halinde avukat görevini devam ettirir. Müdafilik görevinden yasaklama kararı, avukat hakkındaki soruşturma veya kovuşturma konusu suçla sınırlı olmak üzere, bir yıl süre ile verilebilir. Ancak, soruşturma veya kovuşturmanın niteliği itibariyle bu süreler altı aydan fazla olmamak üzere en fazla iki defa uzatılabilir. Soruşturma sonunda kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmesi veya kovuşturma sonunda mahkûmiyet dışında bir karar verilmesi halinde, kesinleşmesi beklenmeksizin yasaklama kararı kendiliğinden kalkar.
(5) (Ek:25/5/2005 - 5353/22 md.) Görevden yasaklama kararı, şüpheli, sanık veya hükümlü ile yeni bir müdafi görevlendirilmesi için derhal ilgili baro başkanlığına bildirilir.
(6) (Ek:25/5/2005 - 5353/22 md.) Müdafi veya vekil görevden yasaklanmış bulunduğu sürece başka davalarla ilgili olsa bile müdafiliğini veya vekilliğini üstlendiği kişiyi ceza infaz kurumunda veya tutukevinde ziyaret edemez.
DEĞİŞİKLİK-2
Ceza Muhakemesi Kanunu ‘’Şüphelinin veya sanığın müdafi seçimi’’ başlıklı 149. Maddesinin 2.fıkrasında 03/10/2016 tarihli 676 sayılı KHK nın 1 md. ile yapılan değişiklik ile daha önce sadece kovuşturma aşamasında örgüt faaliyetleri çerçevesinde işletilen Avukat sınırlaması, soruşturma aşamasında tüm suçlar için işletilebilir hale getirilmiştir. Değiştirilen hükmün avukat-müvekkil görüşmesini kapsamamaktadır.
Madde 149 – (1) Şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla müdafiin yardımından yararlanabilir; kanunî temsilcisi varsa, o da şüpheliye veya sanığa müdafi seçebilir.
(2) Soruşturma evresinde, ifade almada en çok üç avukat hazır bulunabilir. Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar bakımından yürütülen kovuşturmalarda, duruşmada en çok üç avukat hazır bulunabilir.
(3) Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında avukatın, şüpheli veya sanıkla görüşme, ifade alma veya sorgu süresince yanında olma ve hukukî yardımda bulunma hakkı engellenemez, kısıtlanamaz.
DEĞİŞİKLİK-3
Ceza Muhakemesi Kanunu ‘’Müdafi ile görüşme’’ başlıklı 154. Maddesin 2.fıkrasında 03/10/2016 tarihli 676 sayılı KHK nın 3 md. ile yapılan değişiklik ile Şüphelinin Müdafi ile görüşme hakkının 24 saatlik süre ile kısıtlanabileceği düzenlenmiştir.Görüş kısıtlaması kararının sadece bir defaya mahsus olmak üzere kanunda sayılı suçlar için yapılabileceği unutulmamalıdır.Ayrıca bu 24 saatlik süre zarfında ifade alınamayacağı gibi ifade almaya ilişkin usuli işlemler de (teşhis,yer gösterme..) yapılamaz.
Madde 154 – (1) Şüpheli veya sanık, vekâletname aranmaksızın müdafii ile her zaman ve konuşulanları başkalarının duyamayacağı bir ortamda görüşebilir. Bu kişilerin müdafii ile yazışmaları denetime tâbi tutulamaz.
(2) Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümlerinde tanımlanan suçlar ve Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar ile örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen uyuşturucu ve uyarıcı madde imâl ve ticareti suçları bakımından gözaltındaki şüphelinin müdafi ile görüşme hakkı Cumhuriyet savcısının istemi üzerine, hâkim kararıyla yirmi dört saat süreyle kısıtlanabilir; bu zaman zarfında ifade alınamaz.
DEĞİŞİKLİK-4
Tutuklu ve hükümlü olan şahısların Avukatları ile görüşmelerinde 667 sayılı KHK nın 6. Maddesinin d bendiyle ve 676 sayılı KHK nın 6.maddesiyle değişikliğe gidilmiştir.
Her ne kadar 667 sayılı KHK ile tutuklu olanların avukatları ile görüştürülmesi noktasında mahremiyet ağır şekilde ihlal edilmiş ise de 676 sayılı KHK nın 6. Maddesinin son fıkrası ile 667 sy. KHK m.6/d yürürlükten kalkmış ve tutuklu ile hükümlüler eşit şartlara tabi olmuşlardır.
667 sy. KHK Md.6/d:
Tutuklu olanların avukatları ile görüşmelerinde, toplumun ve ceza infaz kurumunun güvenliğinin tehlikeye düşürülmesi, terör örgütü veya diğer suç örgütlerinin yönlendirilmesi, bunlara emir ve tâlimat verilmesi veya yorumlarıyla gizli, açık ya da şifreli mesajlar iletilmesi ihtimalinin varlığı halinde, Cumhuriyet savcısının kararıyla, görüşmeler teknik cihazla sesli veya görüntülü olarak kaydedilebilir, tutuklu ile avukatın yaptığı görüşmeleri izlemek amacıyla görevli hazır bulundurulabilir, tutuklunun avukatına veya avukatın tutukluya verdiği belge veya belge örnekleri, dosyalar ve aralarındaki konuşmalara ilişkin tuttukları kayıtlara elkonulabilir veya görüşmelerin gün ve saatleri sınırlandırılabilir. Tutuklunun yaptığı görüşmenin, belirtilen amaçla yapıldığının anlaşılması hâlinde, görüşmeye derhal son verilerek, bu husus gerekçesiyle birlikte tutanağa bağlanır. Görüşme başlamadan önce, taraflar bu hususta uyarılır. Tutuklu hakkında, tutanak tutulması hâlinde, Cumhuriyet savcısının istemiyle tutuklunun avukatlarıyla görüşmesi sulh ceza hâkimliğince yasaklanabilir. Yasaklama kararı, tutuklu ile yeni bir avukat görevlendirilmesi için derhal ilgili baro başkanlığına bildirilir. Baro tarafından bildirilen avukatın değiştirilmesi Cumhuriyet savcısı tarafından istenebilir. Görevlendirilen avukata, 23/3/2005 tarihli ve 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanunun 13 üncü maddesine göre ücret ödenir.
676 sy. KHK Md. 6:
13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 59 uncu maddesinin dördüncü fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, aynı maddeye bu fıkradan sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkralar eklenmiş ve diğer fıkra buna göre teselsül ettirilmiştir.
(4) Görüşme sırasında; hükümlünün avukatına veya avukatın hükümlüye verdiği belge veya belge örnekleri, dosyalar ve aralarındaki konuşmaya ilişkin olarak kendilerinin tuttukları kayıtlar incelenemez; hükümlünün avukatı ile yaptığı görüşme dinlenemez ve kayda alınamaz.
(5) Türk Ceza Kanununun 220 nci maddesinde ve İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümlerinde tanımlanan suçlar ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlardan mahkûm olanların avukatları ile görüşmelerinde, toplumun ve ceza infaz kurumunun güvenliğinin tehlikeye düşürüldüğüne, terör örgütü veya diğer suç örgütlerinin yönlendirildiğine, bu örgütlere emir ve tâlimat verildiğine veya yorumları ile gizli, açık ya da şifreli mesajlar iletildiğine ilişkin bilgi, bulgu veya belge elde edilmesi hâlinde, Cumhuriyet başsavcılığının istemi ve infaz hâkiminin kararıyla, üç ay süreyle; görüşmeler teknik cihazla sesli veya görüntülü olarak kaydedilebilir, hükümlü ile avukatın yaptığı görüşmeleri izlemek amacıyla görevli görüşmede hazır bulundurulabilir, hükümlünün avukatına veya avukatın hükümlüye verdiği belge veya belge örnekleri, dosyalar ve aralarındaki konuşmalara ilişkin tuttukları kayıtlara el konulabilir veya görüşmelerin gün ve saatleri sınırlandırılabilir.
(6) İnfaz hakimliği hükümlünün; kurallara uyumunu, toplum veya ceza infaz kurumu bakımından arz ettiği tehlikeyi ve rehabilitasyon çalışmalarındaki gelişimini değerlendirerek, kararda belirttiği süreyi üç aydan fazla olmamak üzere müteaddit defa uzatabileceği gibi kısaltılmasına veya sonlandırılmasına da karar verebilir.
(7) Beşinci fıkra kapsamına giren hükümlünün yaptığı görüşmenin, aynı fıkrada belirtilen amaca yönelik yapıldığının anlaşılması hâlinde, görüşmeye derhal son verilerek, bu husus gerekçesiyle birlikte tutanağa bağlanır. Görüşme başlamadan önce taraflar bu hususta uyarılır.
(8) Hükümlü hakkında, yedinci fıkra uyarınca tutanak tutulması hâlinde, Cumhuriyet başsavcılığının istemiyle hükümlünün avukatlarıyla görüşmesi infaz hâkimince altı ay süreyle yasaklanabilir. Yasaklama kararı, hükümlüye ve yeni bir avukat görevlendirilmesi için derhal ilgili baro başkanlığına bildirilir. Cumhuriyet başsavcılığı baro tarafından bildirilen avukatın değiştirilmesini baro başkanlığından isteyebilir. Bu fıkra hükmüne göre görevlendirilen avukata, 23/3/2005 tarihli ve 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanunun 13 üncü maddesine göre ücret ödenir.
(9) İnfaz hâkimi tarafından bu madde uyarınca verilen kararlara karşı 4675 sayılı Kanuna göre itiraz edilebilir.
(10) Bu madde hükümleri 9 uncu maddenin üçüncü fıkrasına göre yüksek güvenlikli ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler ile beşinci fıkradaki suçlardan hükümlü olup, başka bir suçtan dolayı şüpheli veya sanık sıfatıyla avukatıyla görüşen hükümlüler hakkında da uygulanır.
(11) Tutuklular hakkında bu madde hükümlerine göre karar vermeye soruşturma aşamasında sulh ceza hâkimi, kovuşturma aşamasında mahkeme yetkilidir.
Saygılarımla.
