CHP’Lİ ÖZEL: “MHP’NİN AKP’YE TESLİMİYETİNİN İTİRAFIDIR”
CHP’Lİ ÖZEL: “ANLAŞILAN BÜYÜK AĞABEYLERİ RANDEVUYU KABUL EDİNCE MHP MAHCUP OLDU”
CHP'nin, AK Parti ve MHP tarafından hazırlanan seçim ittifakı teklifinin seçim güvenliğiyle ilgili maddelerine ilişkin siyasi partilerle görüşerek hazırladığı rapor, kamuoyuyla paylaşıldı.
///
CHP'nin, AK Parti ve MHP tarafından hazırlanan siyasi partilerin seçim ittifakı yapmalarına olanak tanıyan düzenlemeleri de içeren yasa teklifinin seçim güvenliğiyle ilgili maddelerine ilişkin siyasi partilerle görüşerek hazırladığı rapor, kamuoyuyla paylaşıldı.
CHP heyeti, 8 siyasi partiyle gerçekleştirdiği görüşmenin ardından hazırladığı raporu, AKP Grup Başkanvekili Mustafa Elitaş'a da sundu.
Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi'ni temel alan ve AK Parti'ye de sunulan raporda, ziyaret heyetinin oluşumu, CHP ve teklifte imzası bulunan AK Parti ve MHP dışındaki siyasi partilere gerçekleştirilen görüşmeler ile elde edilen sonuçlar yer aldı.
Raporda, siyasi partilerin teklifteki seçim güvenliği konusunda ortaklaştıkları itirazlara ilişkin 11 madde ile mevzuat değişikliği önerisi kapsamında 7 madde bulunuyor.
OHAL şartlarının devam ettiği süreçte, şeffaf ve adil bir seçimden bahsedilmesinin güç olacağı, OHAL’in yarattığı pek çok adaletsizlik, haksızlık ve kısıtlamanın özgür ve güvenli seçime gölge düşüreceği ifade edilen raporda, mevzuat değişikliği olarak şu öneriler yer aldı:
15 Temmuz darbe girişiminin ardından 20 Temmuz günü ilan edilen ve 19,5 aydır süren OHAL rejimine vakit kaybetmeksizin son verilmeli, Türkiye yeniden olağan hale geçmelidir.
Yüzde 10'luk ülke barajı tamamen kaldırılmalı. Seçmen iradesinin parlamentoya tam yansıması sağlanmalıdır.
Başta barolar olmak üzere sivil toplum kuruluşlarının gözlemci statüsüyle seçim günü sandıklarda ve oy kullanma alanlarında çalışabilmesi olanaklı kılınmalıdır.
YSK kararlarının yargı incelemesine derhal açılması sağlanmalıdır.
Görme engelli yurttaşlar için Braille alfabesi ile basılmış pusula sağlanması başta olmak üzere engelli bireylerin iradelerini özgürce yansıtabilecekleri önlemler alınmalı ve mevzuat değişiklikleri yapılmalıdır.
KHK ile yürürlüğe giren, özel televizyonlara ilişkin YSK'nın denetimini kaldıran mevzuat değişikliği geri çekilmelidir.
Partilerin Hazine yardımı alabilmelerine ilişkin hüküm gözden geçirilerek, seçimlerde en az yüzde 1 oy alan siyasi partilerin Hazineden yardım alabilmeleri mümkün kılınmalıdır.
Raporda, seçim ittifakına ilişkin teklifteki değiştirilmesi istenen maddelere de yer veriliyor.
Bu kapsamda, cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimlerinde oy pusulalarının aynı zarfa konulması, sandık kurulu başkanı ve üyeliklerinin belirlenme yöntemi, tüm seçmenlere sandık başına kolluk gücü çağırma yetkisi, sandık kurulunun mührü bulunmayan zarf ve pusulaların geçerli sayılması gibi düzenlemelerin değiştirilmesi önerildi.
CHP’li Özgür Özel görüşmenin ardından yaptığı açıklamada şunları söyledi:
"Talebimiz; verdiğimiz raporun incelenmesine müteakip, komisyon toplantısının pazartesi gününe ertelenmesi. Pazartesi günü görüşlerini raporumuzda ifade ettiğimiz sekiz siyasi partinin davet edilerek, tüm siyasi partilerin görüşlerini ifade ettikleri bir komisyon çalışması önerdik. Ayrıca kendi tekliflerine itirazda ortaklaştığımız 11 maddeyi içeren bir rapor verdik. Tekliflerinde olmayan ama Türkiye'de güvenli bir seçim yapılması için 7 mevzuat değişikliği talep ilettik. Toplam 18 maddeyi ilettik, kendileri raporumuzu aldılar. Bu konuyla ilgili değerlendirmeyi de kendileri yapacaklar."dedi.
CHP’Lİ ÖZEL: “MHP’NİN AKP’YE TESLİMİYETİNİN İTİRAFIDIR”
İttifak teklifinin altında MHP'nin de imzası olduğunu, raporu onlara da vermek için talepte bulunduklarını anımsatan Özel, "Çünkü biz bir siyasi partinin yok sayılmasını, bir siyasi partinin bir başka siyasi partinin yan bileşeni gibi gösterilmesini, o siyasi partinin seçmenlerine duyduğumuz tavırdan dolayı doğru görmedik. MHP'ye de siyasi partilerin taleplerini iletmek istediğimizi söyledik. Kendilerinden bu konuda olumlu bir görüş olmadı. AKP olumlu yanıt verirken, MHP görüşmek istemedi. AKP biz MHP'ye iletiriz dedi. Bu durum, MHP'nin AKP'ye tam teslimiyetinin itirafıdır.”Şeklinde konuştu.
MHP ÖNCE RANDEVU TALEBİNİ REDDETTİ, SONRA RAPORU TALEP ETTİ
ÖZEL: “ANLAŞILAN, BÜYÜK AĞABEYLERİ RANDEVUYU KABUL EDİNCE MHP MAHCUP OLDU”
CHP’nin 8 partiyle görüşerek hazırladığı seçim güvenliği raporunu sunmak için randevu talebini MHP reddetmişti. Önceki gün gerçekleşen AKP-CHP görüşmesinin ardından MHP Grubu, CHP’den seçim güvenliği raporunu talep etti. Konuyla ilgili ayrıca bir açıklama yapan CHP Grup Başkanvekili Özgür Özel sosyal medyadan “Bu da oldu” diyerek tepki gösterdi.
Özel’in konuyla ilgili açıklaması şöyle:
“Daha dün randevu talebimizi reddeden MHP, bugün Grubumuzdan dün Adalet ve Kalkınma Partisi grubuna ilettiğimiz seçim güvenliğine ilişkin raporumuzu talep etti. Yani, MHP Grubu, kendilerinin randevu verip dinleme nezaketi dahi göstermediği seçim güvenliği raporumuzu talep etti. MHP'nin kendi tutumlarıyla bağdaşmayan, kendi açıklamalarını yalanlayan, kendi kendini tekzip eden bu tavrını hayretle ve ibretle karşıladık. Büyük ağabeyleri randevuyu kabul edince mahcup oldukları anlaşılıyor. MHP'nin bir görevli aracılığıyla değil yetkili bir ismi tarafından, partiler arası iletişim nezaketine uygun bir şekilde raporun talep edilmesi durumunda taleplerini değerlendirileceğiz.”
CUMHURİYET HALK PARTİSİ
SEÇİM GÜVENLİĞİ
PARTİLER ARASI DİYALOG HEYETİ
SONUÇ RAPORU –
08.03.2018
HEYETİN OLUŞUMU
Kamuoyunda “ittifak teklifi” olarak nitelenen 26 maddelik “Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi”, Adalet ve Kalkınma Partisi Genel Başkanvekili Binali Yıldırım ve MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin de imzalarıyla 21 Şubat günü TBMM Başkanlığı’na sunulmuştur. Teklifin, ittifak düzenlemesine yönelik hükümleri dışında seçim güvenliğini zedeleyici maddeler içerdiği partimiz tarafından tespit edilmiştir. 28 Şubat günü Genel Başkan Kemal Kılıçdaroğlu başkanlığında gerçekleştirilen Merkez Yönetim Kurulu toplantısında, seçim güvenliğinin tüm siyasi partileri ilgilendiren boyutu bulunduğundan hareketle, teklifin seçim güvenliğine ilişkin hususlarını, siyasi partilerle görüşmek amacıyla bir heyet oluşturulması kararlaştırılmıştır.
Bu çerçevede
Genel Başkan Yardımcısı ve Parti Sözcüsü Bülent Tezcan,
Grup Başkanvekili Özgür Özel,
Genel Başkan Yardımcısı Lale Karabıyık,
Genel Başkan Yardımcısı Muharrem Erkek ve
İstanbul Milletvekili Mehmet Bekaroğlu’ndan oluşan Seçim Güvenliği Heyeti, 2-6 Mart tarihleri arasında, 8 siyasi partiye ziyarette bulunmuştur.
HEYETİN TEMASLARI
Heyet, Yüksek Seçim Kurulu tarafından seçimlere girme yeterliliği olduğu ilan edilen siyasi partiler ile 6 aylık süresini tamamladığı takdirde seçime katılabileceği değerlendirilen İYİ Parti ve seçime katılma hakkının ciddi bir hukuksuzlukla gasp edildiğini iddia eden Demokratik Sol Parti heyetleriyle ayrı ayrı görüşme kararı almıştır.
Heyet, 2 Mart Cuma günü İYİ Parti,
5 Mart Pazartesi günü Büyük Birlik Partisi,
Demokratik Sol Parti,
Bağımsız Türkiye Partisi ve
Demokrat Parti,
6 Mart Salı günü ise Saadet Partisi,
Halkların Demokratik Partisive
Vatan Partisigenel merkezlerine giderek, görüşmeler gerçekleştirmiştir.
BÜYÜK BİRLİK PARTİSİ ZİYARETİ
Büyük Birlik Partisi temsilcileri, heyetimiz ile yaptığı görüşmede, partilerinin kamuoyunda “Cumhur ittifakı” olarak adlandırılan AKP-MHP ittifakı içinde yer almak istediklerini vurgulayarak, kanun teklifinin getirdiği ittifak düzenlemesini desteklediklerini ancak seçim güvenliği konusundaki hassasiyetleri anlayışla karşıladıklarını belirtmiştir. BBP heyeti, seçim güvenliği konusundaki çalışmaların değerli olduğunu ancak “Cumhur ittifakı”na karşı bir tutum içinde olmak istemediklerine dikkati çekmiş, buna karşın, seçim güvenliğine ilişkin dile getirdiğimiz endişelerimizin bir bölümünü haklı görmüş, bazı endişelerimizi ise ülkenin içinde bulunduğu şartlar gereği zorunlu olarak değerlendirmiştir. BBP heyeti, güvenli seçim koşullarının sağlanması ile atılan oyların sayımı ve dökümü sırasında şüphe uyandıracak değişikliklerin yapılmaması gerektiğini ifade etmişlerdir.
ORTAK DEĞERLENDİRMELER
Görüşülen siyasi partiler yapmış oldukları değerlendirmelerde, OHAL şartlarının devam ettiği süreçte, seçimin öncesinde, seçim gününde ve sonrasında, şeffaf ve adil bir seçimden bahsedilmesinin güç olacağını, OHAL’in yarattığı pek çok adaletsizlik, haksızlık ve kısıtlamanın özgür ve güvenli seçime gölge düşüreceği konusunda kanaatlerini ifade etmiştir.
Genel değerlendirmeler sırasında, bu teklifte tartışılan maddelerin dışında, 9 Şubat 2017 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan KHK ile yürürlüğe giren ve propaganda eşitsizliği noktasında özel televizyonlara ilişkin YSK’nın denetimini kaldıran mevzuat değişikliğine dikkati çekilmiş, propaganda süresi içinde ortaya çıkan kısıtlamalar ve eşitsizlikler dile getirilmiştir.
Heyetimiz, 26 maddelik kanun teklifine yönelik görüşlerimizi bir rapor halinde siyasi partilere iletmiş, ayrıca 20 Şubat 2017 günü TBMM Başkanlığı’na sunduğumuz Siyasi Partiler Kanunu, Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun, Milletvekili Seçimi Kanunu’nda yapılmasını öngördüğümüz değişiklikler ile Siyasi Partilerin ve Seçimlerin Finansmanı Kanunu ve Siyasi Ahlaksızlıkla Mücadele ve Siyasi Etik Kanunu tekliflerini görüşme gerçekleştirdiğimiz heyetlere sunmuştur. Parlamenter Sistemin Demokratikleştirilmesi adını verdiğimiz ve 5 ayrı teklifle toplam 86 maddelik bir değişiklik öngören çalışmamızın içeriği hakkında siyasi parti temsilcilerine bilgilendirme yapılmıştır. Görüşülen tüm siyasi partilerin ortak şikayet ve talepleri arasında seçim barajının indirilerek, sıfırlanması öne çıkmıştır. Bu talebe, ittifak düzenlemesinin yanında yer aldığını açıklayan Büyük Birlik Partisi de katılmıştır. Tüm partilerin ortak taleplerinden biri de, seçime girme yeterliliği olan partilerin hazine yardımı alabilmeleri, siyasi partilere belli bir standartta ödemenin ardından, alınan oy oranında partilere bu yardımın dağıtılması önerisi olmuştur. Siyasi partiler, hazine yardımı alamamanın ciddi eşitsizlik ve haksızlık yarattığına dikkati çekmiştir.
CHP heyeti, görüşmelerde teklifte seçim güvenliğini içeren sorun alanlarını aşağıda sıralanacak beş başlık halinde irdelemiş ve bu başlıklara konu maddelerle ilgili tüm siyasi partilerden görüşleri ve eleştirilerini almıştır. Beş başlık şöyledir:
Mülki idare amirlerinin yetkilerini genişleten ve uygulamaya dair belirsizlik yaratan düzenleme
Oy verme günü öncesinde oy pusulalarına müdahaleyi mümkün kılan düzenlemeler
Oy verme işlemindeki yapılan hatalar ve kötüye kullanımları yasaya uygun hale getiren düzenlemeler
Sandık kurulu ve sandık alanına ilişkin düzenlemeler
Yurttaşların özgür iradeleriyle oy vermesini etkileyecek nitelikte düzenlemeler
TALEP EDİLEN DEĞİŞİKLİKLER
Görüşülen ve yukarıda bahsedilen, aşağıda da ortak talepleri sıralanan siyasi partiler, seçime girme yeterliliği olan ya da girmesi muhtemel siyasi partilerdir. Yapılacak olan seçim mevzuatındaki değişiklikler kendilerini doğrudan ilgilendirmektedir. Ayrıca adil bir seçim için hazine yardımı ve baraj uygulaması başta olmak üzere çok sayıda görüş ifade etmişlerdir. Tüm bunlar için temel bir talep olarak, 8 Mart 2018 günü saat 16.00’da yapılması öngörülen Anayasa Komisyonu görüşmesinin, önümüzdeki hafta uygun görülen bir güne ertelenmesi, Komisyon Başkanlığı tarafından 8 siyasi partinin görüşmeye çağırılıp, kanun teklifi üzerindeki görüşlerini ifade etmelerine fırsat tanınmalıdır. Komisyonun çalışmalarına, bu talepleri dinledikten sonra devam etmeleri en doğru yöntem olacaktır. Bununla birlikte kanun teklifine ilişkin oluşan 11 maddelik ortak talepler ile diğer mevzuata ilişkin oluşan 7 maddelik talebi bilgilerinize sunuyoruz:
Teklifin, hane bütünlüğünü bozmayacak şekilde aynı binada oturan seçmenlerin aynı seçim bölgesinde kalmaları şartıyla farklı sandık bölgelerinde oy kullanabilmelerini öngören 1. maddesi, teklif metninden çıkarılmalıdır. Bu düzenleme, seçim günü ulaşımda yaratabileceği sorunların dışında, askıya çıkarılan seçmen listelerinin kontrolünü zorlaştıracak, sahte seçmen yazımı, hayatını kaybeden seçmenlerin yerine oy kullandırma gibi mevcut düzenlemede seçmenlerin otokontrolüyle giderilebilecek bazı usulsüzlüklerin tespit edilmesini de zorlaştıracaktır. Yine, düzenlemenin seçim çalışmalarını sandık bazlı örgütlenme modeliyle gerçekleştiren siyasi partilerin seçim çalışmalarını da anlamsız kılma işlevine neden olacağı değerlendirilmektedir.
Teklifin 2. maddesiyle vali veya il seçim kurulu başkanının talebi doğrultusunda sandıkların taşınmasına olanak tanıyan 298 sayılı kanunun 14’uncü maddesinin birinci fıkrasına eklenen (16) numaralı bent madde metninden çıkarılmalıdır. Düzenleme, mezra gibi köyaltı yerleşimler ve köylerde bulunan sandıkların taşınması ihtimali nedeniyle mesafe ve ulaşım zorluğu çıkaracağından seçmenlerin oy kullanma eğilimini olumsuz yönde etkileyebilecektir. Sandıkların taşınmasına olanak tanıyan bu düzenleme, seçmen iradesinin baskı altına alınması sonucunu da doğurabilecektir. Ayrıca, sandıklarıntaşınmasına ilişkin talebin, iktidar partisinin güdümünde olan mülki idare amirleri yerine yargıçlar tarafından iletilerek, değerlendirilmesi yerinde olacaktır. Görüşme yaptığımız bazı siyasi partiler, bu düzenlemeye hükümetin, bazı sandık çevrelerinde egemenliğini devrettiği anlamına gelmesi yönünden de maddeye muhalefet etmektedir.
Teklifin 2. maddesiyle yatağa bağımlı hasta ve engellilere getirilen seyyar sandık uygulamasını getiren 298 sayılı Kanun’un 14’üncü maddesinin birinci fıkrasına eklenen (17) numaralı bent, seyyar sandık listelerinin nasıl oluşacağı, seçim günü seyyar sandıklarda güvenliğin nasıl sağlanacağına ilişkin soru işaretleri barındırmaktadır. Bu çerçevede tüm yurttaşların oy vermesine olanak sağlayabileceği için olumlu olarak değerlendirilebilecek bu bent, engellilerin ve yatağa bağımlı hastaların oy kullanmasında yaşanan zorluklara ilişkin oluşturulan raporlar, iletilen şikayetler ve bu konuda çalışan sivil toplum kuruluşlarından gelecek raporlar doğrultusunda seçim güvenliğine ilişkin endişeleri bertaraf edecek biçimde yeniden düzenlenmelidir.
Teklifin 3’üncü ve 4’üncü maddeleri sandık kurulu başkanı ve üyeliklerinin belirlenmesi noktasında siyasi partilerin müdahil olabildiği mevcut düzenlemeyi kaldırarak, siyasi iktidarın ağırlığını artıracak biçimde,kamu görevlileri arasından seçim yapılmasınıgetirmektedir. Bu durum, seçimlerin asli unsuru olan siyasi partilerin denetim mekanizmalarını azaltacağından, düzenlemenin eski haline döndürülmesi uygun olacaktır.
Teklifin 5. maddesiyle birlikte yapılan cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimlerinde oy pusulalarının aynı zarfa konulması hükmünü getirmektedir. Bu durum, kuvvetler ayrılığı ilkesiyle bağdaşmamakta, 16 Nisan referandumuyla gayrimeşru olarak yürütme erkini tekeline olan cumhurbaşkanlığı ile yasama organı olan parlamentoyu oluşturacak milletvekillerinin aynı zarf içine girmesi erkler arası ilişki açısından sakıncalı görülmektedir. Ayrıca, bu uygulamayla geçersiz sayılacak zarfların hem cumhurbaşkanlığı hem parlamento seçimlerinde seçmen tarafından kullanılan oyun geçersiz sayılması sonucuna neden olacaktır. Bu nedenle, cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimlerinde oy pusulalarının farklı zarflara konulması uygulaması getirilmelidir.
Teklifin 6. maddesiyle getirilen oy pusulaları ve zarflarının filigranlı kağıt kullanılarak hazırlanması olumlu bir düzenleme olmakla birlikte, teklifin sonraki maddelerinde sandık kurulu mührünün yerine bir güvence olarak getirileceği anlaşılmaktadır. Filigranlı pusula ve zarf, sandık kurulu mührü ile birlikte uygulanırsa, seçim güvenliği açısından daha tatmin edici bir düzenleme olacaktır.
Teklifin 7’nci maddesiyle getirilen sandık çevresi tanımlaması, propaganda yasağı ve kolluk kuvvetinin görev ve yetki alanı bakımından muğlaklık içermekte, mevcut düzenlemede yer alan metrik belirlemeler, yasak sınırlarını net bir biçimde ortaya koymaktadır. Teklifte “benzeri yerler” gibi ifadeler bulunması, düzenlemenin muğlaklığını gözler önüne sermektedir. Bu düzenlemeyle sandığın fiili durumlara açık hale getirilebileceği, iktidar dışındaki siyasi partilerin denetiminden kaçırılabileceği endişelerini paylaşmaktayız.
Teklifin 8’inci maddesiyle, mevcut düzenlemede sandık kurulu başkanı ve üyelerine tanınan kolluk çağırma yetkisi, tüm seçmenlere tanınan bir yetki olarak genişletilmektedir. Maddeye yerleştirilen “ihbar” ifadesi, bu düzenlemenin farklı amaçlarla suiistimal edebilmesinin önünü de açmaktadır. Getirilen madde, seçmenin yapacağı haklı itirazların dahi, “ihbar” sopası gösterilerek engellenme riskini taşımakla beraber, seçmeni, müşahiti ve gözlemcileri itiraz etme noktasında otokontrol uygulamasına itebilecektir. Ayrıca düzenleme silah gölgesinde seçim yapılması riskini taşımakta, bu durumda seçmenin oy kullanmasını baskılayabilecek ve seçimlere katılma oranını ciddi bir biçimde düşürebilecektir. Özellikle, iktidar partisinin düşük oy çıkardığı sandık çevreleri, köy, belde ve ilçelerde sandık çevresinin ve oy kullanma yerlerinin kolluk güçleri tarafından baskı altına alınabileceği, polis ve jandarma gözetiminde bir seçimle karşı karşıya kalınabileceği tehlikesine dikkat çekilmektedir. AGİT’in 16 Nisan referandumuna ilişkin raporu, “Oy kullanma yerlerinin dışında ve içinde genel olarak polis bulunduğu gözlenmiştir. Seçmenlerin sindirmeden uzak ve misilleme korkusu olmaksızın oy vermesini sağlamak için oy verme yerlerindeki ve civarındaki polisler, kamu düzenini ve güvenliğini sağlamak için gereken kadar olmalıdır” hükmü içermektedir. 16 Nisan referandumunun fiilen kolluk gücü gözetiminde yapıldığı gözlemini de içeren bu raporun ardından, getirilen düzenleme polis ve jandarma baskısının adeta yasallaştırıldığı izlenimini doğurmaktadır.
Teklifin 9’uncu maddesi, sandık mührü bulunmayan zarfların, 11’inci maddesi ise sandık mührü bulunmayan pusulaların geçerli sayılabilmesini düzenlemektedir. Bu hüküm, 16 Nisan gayrimeşru referandumunda YSK tarafından kanunsuz bir karar alındığının itirafı olması açısından önemli olmakla beraber, sandık mührünün teminatının ortadan kaldırılması bakımından kabul edilemez. Sandık mührü, pusula ve zarfların o sandığa ait olduğunu gösteren işaret olması açısından önemli bir güvence getirmekte ve pusula ve zarfların başka sandık alanlarından getirilmesi riskini bertaraf etmektedir. Düzenleme, sandık kurulu üyeleri ve başkanını ihmale teşvik edici bir yapıdadır. Sandık kurulu mührü basma gibi basit bir işlevin ihmal sonucu unutulmuş olması, hayatın olağan akışına uygun olmadığı gibi, daha iyi bir kontrol yöntemi henüz bulunamadığından sandık kurulu mührünün zorunluluğu uygulamasına devam edilmesi gerekmektedir.
Teklifin 13’üncü maddesi, ittifak yapan partilerden herhangi birine verilmeyen ancak ittifaka verilen ve “ortak oy” olarak tanımlanan oyların ittifakı destekleyen partiler arasında orantısal olarak dağılımını öngörse de, seçmen tercihine dair bilinmeyen verilen üzerinden yapılan hesaplamaların, seçim sonuçlarının kesinliğine ve seçmen iradesinin netliğine kesinliğine gölge düşürebileceği açıktır. Seçmenin oyunun, ittifak içinde oy vermek istemediği partiye yazılabileceği sonucunu da doğurabilecektir. Bu nedenle ittifak yapan partilerin Macaristan örneğinde olduğu gibi kendi logolarıyla ancak tek liste olarak seçime gidebilmeleri ya da ittifak yapan partilerden herhangi birine basılmayan mührün geçerli sayılmaması biçiminde uygulama düzenlenmeli, “ortak oy” kavramı kaldırılmalıdır.Bu çerçevede ittifak sütunu içerisinde siyasi tercihini açıkça ifade edecek biçimde bir partiye basılmayan mührün geçersiz sayılması uygulaması getirilmelidir.
Teklifin ittifaka ilişkin düzenlemelerini içeren maddeleri arasında, oy pusulasında ittifak yapan partilere avantaj sağlamasının yanı sıra, ittifak yapan partilerin yüzde 10’luk ülke barajı sorununu, diğer siyasi partilere avantaj sağlayacak biçimde çözmesi de, eşitlik ilkesine aykırıdır. Ayrıca, tek liste halinde seçimlere katılmayan ittifak partilerinin, milletvekili hesaplamalarının ittifakın toplam oyu üzerinden yapılması hakkaniyet ölçülerine uygun olmamakta, milletvekili hesaplamalarının siyasi parti listeleri bazında değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu çerçevede mevcut düzenlemeyle bir seçim çevresinde “B” ittifakının aldığı oyun “C Partisi”nden yüksek olması durumunda, milletvekili “B” ittifakına gidecek ancak, ittifak içi dağılımda milletvekilliğini, “C Partisi”nden daha düşük oy alan “D Partisi” alabilecektir. Bu durum seçmen iradesinin parlamentoya doğrudan yansımasının önünde önemli bir etki olarak değerlendirilmektedir.
DİĞER MEVZUAT DEĞİŞİKLİKLERİ
Kanun teklifi metnine ilişkin bu görüşlerin dışında, şeffaf, güvenilir ve adil seçimler yapılması ve seçmen iradesinin parlamentoya yansıması için şu önerilerde bulunulmaktadır.
15 Temmuz darbe girişiminin ardından 20 Temmuz günü ilan edilen ve 19,5 aydır süren OHAL rejimine vakit kaybetmeksizin son verilmeli, Türkiye yeniden olağan hale geçmelidir.
Yüzde 10’luk ülke barajı tamamen kaldırılmalı. Seçmen iradesinin parlamentoya tam yansıması sağlanmalıdır.
Başta barolar olmak üzere sivil toplum kuruluşlarının gözlemci statüsüyle seçim günü sandıklarda ve oy kullanma alanlarında çalışabilmesi olanaklı kılınmalıdır. 1 Kasım seçimlerinde İnsan Hakları Derneği ve Eşit Haklar için İzleme Derneği’nin yaptığı başvurular yasal zemin olmadığı için kabul edilmemişti. Bu çerçevede seçimleri yürütmekle görevli olan YSK’ya yapılacak başvurular ile sivil toplum kuruluşları, sivil inisiyatifler ve kamu kurumu niteliğindeki meslek örgütlerinin gözlem yapabilmelerine olanak tanınmalıdır.
16 Nisan gayrimeşru referandumunda mühürsüz oyların geçerli sayılmasına ilişkin YSK kararı da göz önüne alınarak, YSK kararlarının yargı incelemesine derhal açılması sağlanmalıdır.
Kanun teklifine yatağa bağımlı engelliler için getirilen düzenlemeye paralel olarak, görme engelli yurttaşlar için Braille alfabesi ile basılmış pusula sağlanması başta olmak üzere engelli bireylerin iradelerini özgürce yansıtabilecekleri önlemler alınmalı ve mevzuat değişiklikleri yapılmalıdır.
9 Şubat 2017 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan KHK ile yürürlüğe giren ve propaganda eşitsizliği noktasında özel televizyonlara ilişkin YSK’nın denetimini kaldıran mevzuat değişikliği geri çekilmelidir.
Partilerin hazine yardımı alabilmelerine ilişkin hüküm gözden geçirilerek, seçimlerde en az yüzde 1 oy alan siyasi partilerin hazineden yardım alabilmeleri mümkün kılınmalıdır.
