Çerkesler tarihinin hiçte iyi iz bırakmayan 100 yıl süren on binlerce insan yaşamına mâl olan 19. Yüzyılın ikinci yarısında Kuzey Kafkasya’dan Anadolu’ya geldiler.
Anadolu’nun muhtelif illerinde Kafkasya da ki özlemle arkası orman sulak Yaylalı yerleri yurt edindiler. Yaşam tarzları, mertlikleri, devlete sadakatleri, kadına verdikleri önem ve değerle, folkloru ile güzel Anadolu’ya farklı bir renk kattılar.
Ülkemizde çok sayıda devlet adamı ve çerkes bürokrat yetişmiştir.
Çarlık Rusya’sının nüfus politikası kapsamında Çerkesleri sürgüne tabi tutmasının üzerinden 154 yıl geçti. Çerkesler 21 Mayıs “Çerkes Sürgünü”nü içleri acıyarak anmaktakradır.
Çarlık Rusya’sının Çerkesleri, anavatanları Kafkasya'dan sürmesinin üzerinden 154 yıl geçmesine rağmen sürgünün neden olduğu acı hafızalarımızdaki yerini koruyor
Bir milyon Çerkes sürgüne tabi tutulduğunda yol şartları, salgın hastalıklar, açlık gibi nedenlerden dolayı yaklaşık dört yüz - beş yüz bin kişi hayatını kaybetti. Sürgün üzerinden bir buçuk asrı aşkın bir süre geçmesine rağmen, Moskova yönetimi ana vatanlarından kopartılan Çerkeslerin acılarını bir nebze de olsa dindirecek adımı atmadı.
Çerkesler yaşam biçimleri, karakteristik özellikleri ve kültürel dinamizmleriyle yaşadıkları bölgenin özerk yapısıyla özdeş bir yaşam sürmelerine rağmen, yayılmacı ve hükümranlık politikası güden Çarlık Rusya’sının hem iştahını kabartmış hem de tehlike oluşturmuşlardır ki bu yüzden 1763-1864 yıllarındaki Rus-Kafkas savaşları, tarihin en kanlı savaşlarından biri olarak kayıtlara geçti.
101 yıl süren savaşlarda 100 binlerce Kafkasyalı hayatını kaybederken, savaş sonunda yüz binlerce Çerkes ana vatanını terk etmek zorunda kaldı.
21 Mayıs 1864’de Soçi yakınlarında Kbaada Vadisi'ndeki savaş Çarlık Rusya’sının galibiyetiyle sonuçlanırken, Çerkesler için de "sonun başlangıcı" oldu. Ki bu süreci
Rus Tarihçi Y.D. FELİSİN: "Bu, gerçek ve acımasız bir savaştı. Yüzlerce Çerkes köyü ateşe verildi. Ekin ve bahçelerini imha için atlara çiğnettik, sonuçta bir harabeye dönüştü." Sözleriyle tarihe not düşmüştür.
Şeyh Şamil ve Çerkeş milislerin de yenilgisinin akabinde başlayan Çerkes sürgününün kaçınılmaz bir şekilde başlatıldığı dönemde yaşananlar
Y. ABRAMOV- Kafkas Dağlıları kitabında: "O zamanlar dağlıların başına gelenleri anlatmaya sözcüklerin gücü yetmez. Binlercesi yollarda, binlercesi açlık ve sefaletten öldüler. Kıyılar ölü ve ölmek üzere olan insan doluydu. Annesinin soğumuş cesedinde süt arayan yavrular, donup öldüğü halde çocuğunu kucağından bırakmayan analar ve sırf ısınmak için sıkışarak yattıkları yerde birlikte donarak ölen gruplar, Karadeniz sahilinde olağan manzaralardı.” Sözleriyle tarihe not düşüyordu Çarlık Rusya’sının utancı olarak.
Modern tarihin en büyük kitlesel nüfus hareketlerinden biri olan Çerkes sürgünü esnasında çok kan akıtıldı. Gemiye binmek için aç, biilaç kıyıda yağmur çamur içinde, ölüm iniltileriyle bekleşenler, yanaşan gemiye üşüşüp taşıma kapasitesinin çok üzerinde biniyorlardı. Gemiler de daha fazla para alabilmek için çok yolcu alıyor, bu yüzden fazla yol almadan batan gemilere sık rastlanıyordu.
Farklılığımız zenginliğimiz birliğimiz gücümüzdür. Ülkemizde ette tırnak gibi olduğu Çerkeslerin maruz kaldığı, sürgün ve yaşadıkları acılarına bugünde ortak oluyor, saygıyla anıyorum. Yeryüzünde bu ve benzeri acıların bir daha yaşanmamasını diliyorum.
